การบูชายัญในอียิปต์ อาจเป็นจุดเริ่มต้นการเลี้ยงแมว

การบูชายัญแมวของอียิปต์ อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการเลี้ยงแมวที่นิยมไปทั่วโลก บางทีเจ้าเหมียวสุดน่ารักเหล่านี้ได้ถูกขับเคลื่อนโดยความเชื่อมาเป็นเวลานานแล้ว

ก่อนหน้านี้นักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อกันว่า แมวมาเป็นสัตว์เลี้ยงของมนุษย์ได้เพราะรับเลี้ยงร่วมกับสัตว์อื่น ๆ ในช่วงยุคหินใหม่ ซึ่งตรงกับช่วงที่มนุษย์เริ่มทำการเกษตรกรรม ทำให้แมวมีเหยื่อเป็นสัตว์ฟันแทะจำนวนมากจนสร้างประโยชน์ให้กับมนุษย์

แต่งานวิจัยใหม่ 2 ชิ้นที่เผยแพร่บนวารสาร BioRxiv นั้นชี้ให้เห็นว่าการที่มนุษย์เริ่มเลี้ยงแมวอาจเริ่มต้นด้วยความเชื่อทางศาสนา โดยเฉพาะการบูชาเทพเจ้าในอียิปต์ตั้งแต่เมื่อ 3,000 ปีก่อน การเลี้ยงแมวจำนวนมากอาจทำให้แมวเชื่องมากขึ้น และแมวที่เชื่องก็มีโอกาสถูกขายไปยังทวีปอื่น

“ผลการศึกษาของเราแสดงให้เห็นว่าการแพร่กระจายของแมวบ้านในปัจจุบันสามารถสืบย้อนกลับไปได้ ไม่ใช่ตั้งแต่ยุคหินใหม่หรือจากบริเวณเขตพระจันทร์เสี้ยวอันอุดมสมบูรณ์ แต่ย้อนกลับไปได้หลายพันปีก่อนและมีแนวโน้มสูงมากที่จะมาจากแอฟริกาเหนือ” Marco De Martino นักบรรพชีวินวิทยาจากมหาวิทยาลัยโรม กล่าว

จากการตรวจสอบจีโนมแมวโบราณ 70 ตัวจากแหล่งโบราณคดีทั่วทั้งยุโรปอานาโตเลีย แอฟริกาเหนือ บัลแกเรีย และอิตาลี เผยให้เห็นการกระจายของแมวบ้าน 2 ระลอกในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ครั้งแรกเกิดขึ้นในช่วงสหัสวรรษที่ 1 ก่อนคริสตศักราช และครั้งสองกลายมาเป็นแมวบ้านในปัจจุบัน

ต่อมา งานวิจัยชิ้นที่ 2 ที่นำโดยมหาวิทยาลัยเอ็กซ์เตอร์ซึ่งได้วิเคราะห์กระดูกโบราณ 2,416 ชิ้นจากแหล่งขุดค้น 206 แห่งและพบว่าแมวกับมนุษย์เริ่มใกลชิดกันในช่วงสหัสวรรษที่ 1 ตามที่มหาวิทยาลัยโรมพบ แต่สิ่งที่น่าสนใจก็คือมันสอดคล้องกับความเชื่อของชาวอียิปต์ในช่วงนั้นพอดิบพอดี

“เทพธิดาบาสท์ (Bastet) ของอียิปต์ … ปรากฏตัวครั้งแรกในสหัสวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล โดยมีรูปศีรษะเป็นสิงโต แต่ในช่วงศตวรรษที่ 9-7 ก่อนคริสตกาลก็ปรากฏตัวมากขึ้นโดยมีหัวเป็นแมวป่าแอฟริกา การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นพร้อม ๆ กับการบูชายัญแมวที่เพิ่มขึ้น จากแมวที่เลี้ยงไว้เฉพาะและหากินเองหลายล้านตัวถูกทำมัมมี่เพื่อถวายแด่เทพธิดา” De Martino กล่าว

ทีมวิจัยทั้งสองทีมอธิบายเพิ่มเติมว่า ลัทธิและศาสนานั้นมักจะเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายสัตว์ โดยเฉพาะในด้านการเผยแพร่ความเชื่อ ซึ่งมักเกิดขึ้นเป็นปกติทั่วโลก เมื่อแมวไปถึงยุโรป พวกมันก็กลายเป็นสัตว์ที่เกี่ยวข้องกับเทพีอาร์เทมิส ไดอาน่าและเฟรย่า แต่แล้วความหมายของแมวก็เปลี่ยนไปในยุคกลางที่น่าเศร้า

ทั้งนี้ นักวิทยาศาสตร์กล่าวว่า “ข้อมูลจีโนมจากแมวยุคปัจจุบันและโบราณจากอียิปต์ ซึ่งปัจจุบันยังไม่เพียงพอ จะช่วยให้สามารถทดสอบสมมติฐานทั้งสองข้อนี้ได้” De Martino และทีมงานยอมรับ

หากเป็นช่นนั้นจริงในช่วงเริ่มต้นความสัมพันธ์ระหว่างเรากับแมว ก็ไม่น่าจะแปลกใจที่แมวจะรักษานิสัย ‘ไม่สนใจ’ มนุษย์เอาไว้

ที่มา

https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2025.03.28.645877v2

https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2025.03.28.645893v1

https://www.sciencealert.com/the-modern-cat-may-have…

https://www.science.org/…/did-cult-sacrifices-ancient…

Photo: Mario Sánchez/British Museum, Greudin/Public Domain