คำตอบจาก... ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ อะไรคือ 'ระบอบถนอม'
วิทยานิพนธ์ของผมศึกษาระบอบถนอม ก็คือจอมพลถนอม กิตติขจร ซึ่งขึ้นมาเป็นนายกรัฐมนตรีปลายปี 2506 แล้วก็ถึงจุดจบวันที่ 14 ตุลาคมปี 2516 เป็นระยะเวลา 10 ปี มันเริ่มจากอาจารย์ Ben Anderson บอกว่า การศึกษาการเมืองไทยมันเริ่มยุคจอมพลสฤษดิ์แล้วก็ข้ามมายุค 14 ตุลาคม แต่ช่วงระหว่าง 10 ปีที่หายไปยุคจอมพลถนอมไม่มีงานศึกษาเลย นั่นคือปัจจัยทางวิชาการของผม งานวิทยานิพนธ์ต้องการความใหม่ ซึ่งงานของผมไม่มีใครเคยศึกษา
อีกด้านหนึ่งตอนนั้นก็มีวิทยานิพนธ์ของอาจารย์ประจักษ์ ก้องกีรติ ที่ศึกษาเกี่ยวกับนักศึกษาว่าทำไมพวกเขาถึงเติบโตจนกลายมาอยู่บนท้องถนนจนเต็มถนนราชดำเนินในวันที่ 14 ตุลาคม อาจารย์ก็ชี้ให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงของขบวนการ
คำถามก็คือ ถ้ารัฐบาลสามารถอยู่มาได้ถึง 10 ปีแสดงว่าเขาต้องมีกลไกในการรักษาอำนาจ ยกตัวอย่างง่ายๆ คือ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา อยู่มาได้ 9 ปี ถ้าเราบอกว่าไม่มีอะไรเลยก็ไม่ได้ เราต้องหาคำตอบให้ได้ว่าอะไรคือปัจจัยที่ทำให้ พล.อ.ประยุทธ์อยู่ได้นานถึง 9 ปี เพราะหากเทียบกัน พล.อ.ประยุทธ์อยู่นานกว่า พล.อ.เปรม ซึ่งจอมพลถนอมอยู่ได้นานถึง 10 ปี ก็ต้องถามถึงปัจจัยที่ทำให้อยู่ได้นานขนาดนั้น
จอมพลถนอมครองอำนาจอยู่ได้นานเป็นอันดับ 2 รองจากจอมพล ป.พิบูลสงคราม มีงานศึกษาเกี่ยวกับจอมพล ป.มากเลย แต่ไม่มีงานศึกษาเกี่ยวกับจอมพลถนอม พอผมเห็นช่องว่างตรงนี้ผมก็เลยเข้าไปศึกษา
โดยรวมจึงได้ภาพใหม่ออกมาว่า ถ้าคุณคิดว่าระบบถนอมช่วง 10 ปีไม่เห็นมีอะไร เป็นเพียงการสืบต่อจากระบอบจอมพลสฤษดิ์ ที่อยู่แค่ 5 ปีเท่านั้น คุณกำลังเข้าใจผิด เพราะถ้าคนสามารถอยู่ได้ถึง 10 ปี แสดงว่าเขาต้องสร้างอะไรบางอย่าง
บทสรุปของผมก็คือ เขาสร้างสิ่งที่เรียกว่าระบอบประชาธิปไตยแบบไทย นี่แหละคือจุดเริ่มต้น
ระบอบประชาธิปไตยแบบไทยของจอมพลถนอม คือระบอบที่จะเปลี่ยนผ่านไปสู่การเป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์ ดังนั้น ระบอบประชาธิปไตยแบบไทยก็คือระบอบเผด็จการ ถามว่าเป็นเผด็จการแบบไหน ก็เป็นแบบที่มีอำนาจตามมาตรา 17 ซึ่งถ้าเราเปรียบเทียบดูรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นี่แหละ เลียนแบบรัฐบาลจอมพลถนอม มาตรา 17 นี่แหละคือพ่อของพ่อของพ่อของมาตรา 14 ไม่ได้มีอะไรแตกต่างเลย ถ้าเราเข้าใจถนอมเราก็จะเข้าใจวิธีคิดของประยุทธ์ว่าเขาพยายามที่จะอยู่กันอย่างไร
หลังจากปกครองด้วยระบอบเผด็จการแบบเบ็ดเสร็จแล้ว เขาก็จะผ่อนคลายให้มีการเลือกตั้ง แต่ยังจะสามารถจัดตั้งรัฐบาลได้ ควบคุมการเป็นรัฐบาลได้ เหมือนรัฐบาลประยุทธ์ที่อยู่มา 9 ปี เรียกได้ว่าระบอบถนอมก็คือต้นแบบของประชาธิปไตยแบบไทยจนถึงปัจจุบัน
ทั้งนี้ สิ่งที่คนไทยนึกถึงจอมพลถนอมจนถึงปัจจุบันก็คือความเป็นทรราช ส่วนมรดกของจอมพลถนอมที่ทิ้งไว้กับการเมืองไทยก็คือการใช้การร่างรัฐธรรมนูญเป็นเครื่องมือในการรักษาอำนาจของคณะรัฐประหาร การออกแบบรัฐธรรมนูญเพื่อให้ได้เป็นรัฐบาลต่อ การให้มีพิธีเลือกตั้งเพื่อเสริมความชอบธรรมให้กับคณะรัฐประหารดำรงอยู่ต่อไป
ถ้าจะถอดบทเรียนในรอบ 50 ปี 14 ตุลาคมต้องถามว่า หนึ่งคือ ใครถอด? เพราะประชาชนได้ถอดบทเรียนแล้วว่าประชาชนมีอำนาจในการเปลี่ยนแปลงประเทศนี้ ทั้งอำนาจในการเลือกตั้ง และอำนาจบนท้องถนน ถ้าถึงจุดที่ประชาชนทนไม่ไหวประชาชนก็จะใช้อำนาจบนท้องถนนแล้วก็เป็นสิทธิด้วย วันนี้เราเห็นคนรุ่นใหม่เข้ามาสู่สนามเลือกตั้งโดยที่ไม่คิดอะไรเลย หลายคนไม่คิดว่าตัวเองจะได้เป็น ส.ส.ด้วยซ้ำ แต่เขาต้องการลุยเข้าสู่สนาม
คำถามคือชนชั้นนำของระบอบทหารระบอบเก่าเนี่ยถอดบทเรียนหรือยัง ถอดบทเรียนบ้างไหม การที่คิดว่าสามารถใช้เกมทางกฎหมายรัฐธรรมนูญ ใช้เกมการเลือกตั้ง ใช้เกมด้านศาลรัฐธรรมนูญ สามารถควบคุมและรักษาอำนาจไว้ได้จริงๆ หรือ ชนชั้นที่อยู่ในกลุ่มอำนาจเดิมได้ถอดบทเรียนแล้วหรือยัง เพราะว่าพลังของมันจะต้องเคลื่อนชนกันไม่วันใดก็วันหนึ่ง อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ผลจะเป็นอย่างไรก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่ความหมายคือไม่มีอะไรคงที่เหมือนเดิมแน่ๆ ทุกอย่างจะต้องเปลี่ยนแปลงดุลของมัน
หากจะถอดบทเรียนร่วมกันก็คือเราควรเปลี่ยนสังคมไทยด้วยสันติวิธี หรือเราจะเปลี่ยนสังคมในลักษณะระเบิดแบบดาวหางพุ่งชนโลก
ขึ้นอยู่กับการเลือกของทั้งสองฝ่าย
https://twitter.com/matichonweekly/status/1552197630306177024
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : คำตอบจาก… ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ อะไรคือ ‘ระบอบถนอม’
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichonweekly.com