– ๐ • X > < รหัสลับ สมุดบันทึก และปากกาหลากสีใน Bullet Journal เครื่องมือคลายความยุ่งในแต่ละวัน

อะไรที่ทำให้เราไม่ค่อยจดบันทึก เพราะชีวิตที่ยุ่งเกินไปหรือเปล่า ถ้าเป็นอย่างนั้น ขอชวนมาให้รู้จักการจดบันทึกแบบบุลเล็ตเจอร์นัล (Bullet Journal) ระบบการจดผู้ช่วยจัดการชีวิตที่ให้เราเลือกจดจ่อกับสิ่งที่สำคัญ และเลิกเสียเวลากับสิ่งไม่จำเป็น

บุลเล็ตเจอร์นัล หรือเรียกกันสั้น ๆ ว่า บูโจ (BuJo) ถูกคิดค้นมาไม่นานนี้เมื่อปี 2013 โดยไรเดอร์ แคร์รอลล์ (Ryder Carroll) นักออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ประสบปัญหาโรคสมาธิสั้นในวัยเด็ก

“ไม่สามารถจดจ่อ จัดการชีวิตไม่ได้ และไม่โปรดักทีฟ” หลายคนอาจเลือกแก้ปัญหาเหล่านี้ด้วยการใช้แพลนเนอร์ หรือแค่จดสิ่งที่ต้องทำ (To do list) แต่ถึงแม้มันเหมือนจะง่ายกว่า แต่ไรเดอร์ก็ได้พิสูจน์แล้วว่า การที่ทุกอย่างรวมกันไว้อยู่ในสมุดเล่มเดียวนั้น ช่วยให้สิ่งที่คุณจดไว้ไม่กระจัดกระจายและเป็นระบบขึ้น ซึ่งจะช่วยชีวิตคุณได้ดีกว่านั่นเอง

เทคนิคสำคัญคือการบันทึกเร็ว
ขั้นตอนเริ่มต้นอาจยุ่งยากสักหน่อย เพราะเราต้องเรียนรู้ ‘ระบบ’ ในการจดแบบแอนาล็อกชนิดนี้ แต่ก็เสียเวลาไม่นานนัก เพราะเทคนิคสำคัญของบูโจก็คือ การบันทึกเร็ว หรือ Rapid logging โดยใช้การจดแบบสั้นกระชับและการใช้โครงสร้างแบบหัวข้อ (Bullet) ที่มาพร้อมสัญลักษณ์ที่กำหนดไว้ ซึ่งจะช่วยให้เราสังเกตได้ทันทีว่ากิจกรรมนั้นเป็นกิจกรรมประเภทใด แทนที่จะเขียนว่า “วันนี้ฉันซื้อเค้กที่ร้านค้าแถวบ้านแล้วกลับบ้าน” ก็เขียนสั้น ๆ แค่ “ซื้อเค้กและกลับบ้าน”

ฮาวทูเริ่มจดบูโจแบบรวบรัด ฉบับผู้เริ่มต้น
เริ่มจากการทำ “คอลเล็กชัน” (Collection) ที่บรรจุสิ่งที่เราต้องการติดตามความคืบหน้า ไม่ว่าจะเป็นงานอดิเรกหรือความสนใจ เช่น บันทึกการเดินทาง หรือแม้แต่โปรเจ็กต์งานที่กำลังทำอยู่ สิ่งที่ต้องทำก็คือ การตั้งค่า โดยโครงสร้างหลักประกอบไปด้วย 4 คอลเล็กชันนี้

• ดัชนี (Index) จดไว้สองหน้าแรกสุดของสมุด ระบุเพียงแค่หัวข้อและเลขหน้า เป็นไกด์นำทางช่วยให้หาสิ่งที่จดง่ายขึ้น
• บันทึกอนาคต (Future log) ทำให้เราเห็นภาพรวมว่า ในแต่ละเดือนต้องทำอะไร วันไหน และอะไรที่สำคัญ
• บันทึกประจำเดือน (Monthly log) หน้าซ้ายไว้เขียนปฏิทินวันที่ และเว้นหน้าขวาไว้ลิสต์สิ่งที่ต้องทำในเดือนนั้น ๆ
• บันทึกประจำวัน (Daily log) ฟันเฟืองสำคัญที่จะช่วยจัดการชีวิตอันยุ่งเหยิง เขียนระบุวันที่ และเลขหน้ากำกับไว้

จากนั้น ให้กำหนดสัญลักษณ์ต่าง ๆ เพื่อตอบโจทย์หลักการ ‘การบันทึกเร็ว’ ทำให้การจดของเรากระชับ และมีประสิทธิภาพมากที่สุด สิ่งที่เราบันทึกมีอยู่ 3 ประเภท คือ 1. สิ่งที่ต้องทำ : งาน (Task) ให้แทนด้วยเครื่องหมายบุลเล็ต ‘•’ 2. ประสบการณ์หรือเหตุการณ์ต่าง ๆ : เหตุการณ์ (Event) แทนด้วยเครื่องหมาย ‘๐’ 3. ข้อมูลที่ต้องจดไว้กันลืม : โน้ต (Note) แทนด้วยเครื่องหมาย ‘–’

สัญลักษณ์ที่ใช้บ่อยในประเภทของงาน คือ ‘X’ งานที่เสร็จแล้ว ‘>’ งานที่ถูกย้าย (ไปเดือนหน้าหรือในอนาคต) ‘<’ งานในอนาคตที่เกิดขึ้นในเดือนนั้น ๆ (ที่ต้องย้ายไปไว้ในบันทึกอนาคต) สำหรับงานที่ไม่สำคัญหรือไม่จำเป็นต้องทำแล้วก็แค่ขีดฆ่าทิ้ง หากงานไหนจำเป็นให้ใช้ ‘*’ ใส่ไว้ข้างหน้า เท่านี้ก็เริ่มจดบูโจได้แล้ว ให้ทดลองจดสัก 2-3 เดือน หากเริ่มเชี่ยวชาญค่อยเขยิบไปทำคอลเล็กชันพิเศษ เช่น แพลนทริปเดินทาง โปรเจ็กต์งาน วิชาเรียน ที่มีรายละเอียดของตัวเองโดยเฉพาะ

นอกจากคิดค้นเครื่องมือวิธีการแล้ว ไรเดอร์ก็ยังไม่หยุดแค่นั้น เขาและทีมยังหันมาต่อยอดให้กลายเป็นธุรกิจด้วยการขายสมุดบันทึกสำหรับจดบูโจโดยเฉพาะ พร้อมขายคอร์สสอนการจดบันทึก และพัฒนาแอปพลิเคชัน Bullet Journal Companion ตัวช่วยสำหรับชีวิตสมัยใหม่ที่โยงการจดแบบออฟไลน์เข้ากับโลกดิจิทัลด้วย (เผื่อวันไหนที่ลืมพกสมุดไป แอปนี้จะพอช่วยได้บ้าง) ที่สำคัญคือการถ่ายทอดวิธีการและแนวคิดในการจดผ่านตัวอักษรเป็นคู่มือในหนังสือชื่อว่า The Bullet Journal Method วิถีบันทึกแบบบูโจ

สีสันของการบันทึก
สมุดบันทึก คืออุปกรณ์ชิ้นสำคัญที่จะคอยเก็บสิ่งที่เราบันทึกไว้ทั้งหมด เป็นสมุดที่เราควรพกไปไหนมาไหนด้วย ฉะนั้นจะต้องคำนึงถึงความทนทานเป็นพิเศษ ในตลาดสมุดโน้ตมีให้เราเลือกสรรหลากหลาย ทั้ง ๆ ที่อุปกรณ์หลักของการจดบูโจ คือ สมุดอะไรก็ได้ และปากกาเพียงด้ามเดียว แต่ทำไมคนถึงเลือกใช้สมุดสำหรับจดบูโจเท่านั้น และราคาไม่ใช่ถูก ๆ เสียด้วย ที่นิยมกันมากก็คือ สมุดลายจุด (Dotted) ที่จะเป็นจุดระยะเท่า ๆ กันทุกช่อง เพราะง่ายต่อการจดบันทึกแบบบุลเล็ตเจอร์นัล นอกจากนี้ยังมีสมุดลายตาราง (Grid) สมุดแบบมีเส้น (Lined) ที่เราใช้สมัยเป็นนักเรียน หรือใครชอบกระดาษเปล่า ๆ (Plain) ก็มีให้เลือกใช้

J. Mark Bertrand / Flickr

Leuchtturm1971 แบรนด์สมุดบันทึกสัญชาติเยอรมันคุณภาพสูงและทนทานที่ให้ความสำคัญกับการจดบันทึกด้วยมือ การันตีด้วยประสบการณ์และคุณภาพกว่าร้อยปีของแบรนด์ ทำให้ไรเดอร์เลือกจับมือคอลแลบกับแบรนด์นี้เพื่อผลิตสมุดบันทึกรุ่นบุลเล็ตเจอร์นัล เพื่อมอบประสบการณ์การจดบันทึกบนกระดาษที่หนากว่า 120 แกรม เขียนแล้วไม่ทะลุกระดาษจนสร้างความรำคาญใจ และให้ผู้ใช้งานได้ออกแบบหน้าสมุดจดเองดังใจต้องการ ทำให้นักจดหลายคนเลือกใช้ แม้แต่ Zequenz สมุดโน้ตสัญชาติไทยที่ต่างชาติหลงรัก ก็เป็นที่นิยมในหมู่นักจดบุลเล็ตเจอร์นัลด้วยเช่นกัน ด้วยคุณสมบัติโดดเด่นที่ทางแบรนด์นำเสนอ คือสมุดบันทึกกางได้ 360 องศา แม้สมุดหนาแค่ไหนก็ไม่กวนใจนักจด ไม่ว่าจะแบรนด์ไหนก็ตาม สิ่งที่ต้องมีคือความทนทานที่สร้างความรู้สึก ‘คุ้มค่า’’ ให้ผู้ใช้งานได้

อีกหนึ่งอุปกรณ์ที่ขาดไปไม่ได้ก็คือ ดินสอหรือปากกาที่ใช้เขียน นักจดหลายคนให้ความสำคัญกับ ‘สีสัน’ ซึ่งไม่เพียงสวยงาม และอวดความคิดสร้างสรรค์ของตนเอง แต่มีการวิจัยออกมาแล้วว่า ‘สี’ ช่วยให้สมองจดจำมากขึ้น นั่นจึงทำให้สายจดส่วนมากมีปากกามากกว่า 1 ด้าม รวมไปถึงนวัตกรรมใหม่ ๆ ที่มอบประสบการณ์การเขียนแบบไม่มีสะดุด อย่าง ดินสอหรือปากกาเมคคานิคอล เช่น The Drehgriffel Nr. 2 (The pencil) ของแบรนด์ Leuchtturm1971 เอง ที่ไม่เพียงแค่คุณภาพและฟังก์ชันที่ดี แต่ยังผ่านการออกแบบมาเพื่อรองรับการจดบันทึกที่ลื่นไหลด้วยการหมุนบิดแทนการกด รวมถึงด้ามปากกาทรงหกเหลี่ยมที่ได้รับรางวัล Reddot Design Award 2022 ด้วย

“ปัจจุบันเรามีปากกามากมายให้เลือกใช้ ตั้งแต่ปากกาหมึกซึมจนถึงปากกาเมจิก และเป็นไปได้มากว่า คุณจะเจอปากกาที่ช่วยทำให้ลายมือคุณดูดีขึ้น หรืออย่างน้อยก็ทำให้คุณสนุกกับการเขียนมากขึ้น เพียงแต่ขอให้ระวัง อย่ามัวแต่ทุ่มเทหาปากกาหรือสมุดที่สมบูรณ์แบบที่สุดจนกลายเป็นอุปสรรคต่อการเขียน” ไรเดอร์กล่าวไว้ในหนังสือของเขาบทท้าย ๆ ว่า แก่นสำคัญของการเขียนบูโจคือความอ่านง่ายและความชัดเจน เพราะคุณสามารถใช้ประโยชน์จากการจดเพื่ออ้างอิงได้ในอนาคตนั่นเอง

เคล็ดลับคลายยุ่ง สร้างได้ด้วย Zeigarnik Effect
เพราะการจดด้วยมือ ทำให้สมองจำได้ดีขึ้น Zeigarnik Effect หรือ ซีการ์นิก เอฟเฟ็กต์ คือปรากฏการณ์ที่สมองมักจดจำและรู้สึกสิ่งที่ ‘ค้างคาใจ’ โดยเฉพาะกับ ‘งานที่ยังทำไม่เสร็จ’ (Uncompleted tasks) ซึ่งถูกตั้งตามชื่อของ บลูมา ซีการ์นิก (Bluma Zeigarnik) นักจิตวิทยาชาวรัสเซีย ทั้งนี้ สิ่งเดียวที่จะทำให้ความรู้สึกนี้หายไปก็คือการทำให้เสร็จ ข้อดีก็คือช่วยลดการผลัดวันประกันพรุ่งได้ และอย่างน้อยก็จะทำให้คุณรู้สึกยุ่งน้อยลงอีกนิด เพราะสิ่งที่ต้องทำ ถูกเปลี่ยนสถานะเป็นงานที่สำเร็จแล้วไปอีก 1 อย่าง

สุดท้ายแล้ว บุลเล็ตเจอร์นัลคือวิธีการจดบันทึกที่ไม่ใช่แค่การลิสต์สิ่งที่ต้องทำหรือแพลนเนอร์เท่านั้น แต่มันยังช่วยให้เราคัดแยกได้ว่าต้องโฟกัสกับอะไร และไม่ควร ‘เสียเวลา’ ไปกับอะไรต่างหาก และยิ่งเมื่อคุ้นชินกับระบบแล้ว เชื่อเถอะว่ามันจะช่วยให้คุณเสียเวลาชีวิตน้อยลง และเห็นภาพความยุ่ง (ที่จัดการได้) ชัดเจนขึ้นอย่างแน่นอน

Julia Kicova / Unsplash

ที่มา : เว็บไซต์ https://bulletjournal.com/
หนังสือ The Bullet Journal Method วิถีบันทึกแบบบูโจ โดย ไรเดอร์ แคร์รอลล์
เว็บไซต์ www.leuchtturm1917.us

เรื่อง : วนบุษป์ ยุพเกษตร