การปลูกสะเดาทะวาย/สะเดานอกฤดู(อ.ทอง ธรรมดา)

สะเดานั้นเราสามารถทำให้ออกนอกฤดูได้ แม้จะเป็นสะเดาธรรมดาก็ทำได้ แต่จะออกดอกสู้สะเดาทะวายไม่ได้ การทำสะเดาให้ออกดอก โดยหลักการก็เหมือนกับการบังคับดอกไม้ผลทั่วไป คือ ทำยังไงก้ได้ให้ต้นสะเดาได้รับธาตุไนโตรเจนน้อยที่สุด หรือไม่ได้รับเลยยิ่งดี เมื่อไม่ได้รับธาตุไนโตรเจน(N) สะเดาจะไม่แตกยอดหรือใบอ่อน ยิ่งถ้าเราเติมธาตุฟอสฟอรัส(P) ที่จะเข้าไปสะสมให้เกิดดอกด้วย โอกาสที่จะได้ดอกก็จะยิ่งมากตามไปด้วย

ภาพประกอบจาก : Internet
**การจะปลูกอะไรก็ตาม ให้ใช้หลักการว่าต้องปลูกเป็น 3 ขั้น คือ

1. ปลูกเพื่อเรียนรู้
   
2. ทำให้ออกในช่วงแพง(นอกฤดู)
   
3. ขายผลพลอยได้**

การปลูกเพื่อเรียนรู้ : คืออย่าปลูกเยอะ ให้เริ่มจากน้อยๆ เรียนรู้ถึงขบวนการเติบโตว่า โตช้าหรือโตเร็ว ออกดอกช่วงไหน ปุ๋ยที่ชอบคือปุ๋ยคอก,ปุ๋ยหมัก หรือ ปุ๋ยเคมี โรคต่างๆ แมลงที่มารบกวน เมื่อเรียนรู้ดีแล้ว(อาจมีการทดลองหรือจดบันทึกเพื่อกันลืม)

ทำให้ออกในช่วงแพง(นอกฤดู) : คือ ลองบังคับให้มันออกต่างฤดูที่มันเคยออกอาจทดลองหลายๆวิธี เพื่อหาว่าวิธีไหนดีที่สุด เมื่อทำได้แล้วจึงหาทางคิดต่อว่าถ้าเราจะปลูกเป็นอาชีพเราควรจะปลูกสักเท่าไหร่ ถึงจะเหมาะสมที่จะทำไหว และมีตลาดรองรับแค่ไหน แต่ถ้าบังคับให้ออกนอกฤดูไม่ได้ ต้องมาทบทวนว่าทำไมยังไม่ได้ ให้ลองใหม่ แต่ถ้าลองกี่ทีแล้วยังไม่ได้ ต้องมาคิดใหม่ว่าน่าจะหยุดหรือเปลี่ยนพืชปลูก แต่เกษตรกรส่วนใหญ่นิยมปลูกไปก่อนปล้ว ค่อยมาหาวิธีการแก้ไข เรียกว่าไปตายเอาดาบหน้า จึงไม่ค่อยประสบผลสำเร็จ เมื่อเราทำขั้นที่ 2 ได้แล้วจึงไปต่อในขั้นที่ 3 คือ ขายผลพลอยได้

ขายผลพลอยได้ : คือ ขายกิ่งพันธุ์ เมล็ดพันธุ์หรือนำผลผลิตมาแปรรูป ซึ่งเป็นการเพิ่มมูลค่า และจะได้ผลตอบแทนมากกว่าขายผลผลิตอย่างเดียวและเหนื่อยน้อยหว่าการขายผลผลิตอย่างเดียว

การออกดอกของสะเดา : สะเดานั้นเราสามารถทำให้ออกนอกฤดูได้ แม้จะเป็นสะเดาธรรมดาก็ทำก็ตาม แต่จะออกดอกสู้สะเดาทะวายไม่ได้ การทำสะเดาให้ออกดอก โดยหลักการก็เหมือนกับการบังคับดอกไม้ผลทั่วไป คือ ทำยังไงก็ได้ให้ต้นสะเดาได้รับธาตุไนโตรเจนน้อยที่สุด หรือไม่ได้รับเลยยิ่งดี เมื่อไม่ได้รับธาตุไนโตรเจน(N) สะเดาจะไม่แตกยอดหรือใบอ่อน ยิ่งถ้าเราเติมธาตุฟอสฟอรัส(P) ที่จะเข้าไปสะสมให้เกิดดอกด้วย โอกาสที่จะได้ดอกก็จะยิ่งมากตามไปด้วย แต่ถ้าเรางดน้ำไม่ได้ เพราะการทำสะเดานอกฤดูจะต้องทำในช่วงหน้าฝนเต็มๆ ยิ่งกว่ามะนาว เพราะมะนาวจะทำในช่วงปลายฝนเพื่อให้ดอกเดือนพฤศจิกายน -ธันวาคม แต่สะเดาต้องออกดอกเดือนกันยายน -เดือนตุลาคม จึงต้องทำตั้งแต่เดือนสิงหาคม ซึ่งเป็นช่วงกลางฤดูฝนจะทำยากกว่า ขบวนการหรือขั้นตอนจึงยิ่งมากขึ้นคือถ้าฝนตกมากงดน้ำไมได้ต้องใช้วิธี "ควั่นกิ่ง" เพื่อตัดท่อน้ำเลี้ยงที่จะส่งกลับไปเลี้ยงราก เมื่อรากไม่ได้อาหาร จะไม่มีแรงไปดูดน้ำฝน (คล้ายกับการคลุมดินมะนาวในวงบ่อซีเมนต์) หรือถ้าไม่ควั่นกิ่งก็ต้องเพิ่มปุ๋ยที่มีธาตุ โปแตสเซียม(K) มากไป เพราะธาตุธาตุโปแตสเซียม เมื่อมีมากจะไปกดธาตุไนโตรเจนไม่ทำงาน ธาตุฟอสฟอรัสก็จะทำงาน พืชก็จะสามารถออกดอกได้

** ครั้งแรกผมเองก็ไม่แน่ใจว่าสะเดาจะออกดอกได้เหมือนกับไม้ผลที่ผมทำนอกฤดูมาหลายชนิด แต่เป็นความบังเอิญ คือ ผมไปตอนกิ่งสะเดาทะวายในช่วงเดือนกรกฎาคม พอเดือนสิงหาคมมีรากสะเดาออกมา แต่มีดอกสะเดาออกมาด้วย ผมตอนอยู่ประมาณ 30 กิ่ง เกือบ100 % ออกดอกหมดส่วนที่ยังไม่ออกพอตัดลงมาชำถุงได้ไม่กี่วันก็ออกดอกเช่นกัน ใครมาเห็นสะเดาออกดอก ตั้งแต่เดือนสิงหาคมก็แปลกใจขอซื้อกันใหญ่ เพราะนึกว่าเป็นสะเดาพันธุ์ใหม่ ผมเองต้องบอกว่าไม่ใช่สะเดาพันธุ์ใหม่ เป็นสะเดาทะวายธรรมดา ซึ่งปกติจะออกดอกก่อนสะเดาทั่วไป 2 เดือน

ผมมาทบทวนว่าทำไมกิ่งตอนจึงออกดอกก่อน? จนพบว่า การตอนกิ่งกับการควั่นกิ่งคล้ายกัน คือ ตัดท่ออาหาร(Phloem) ที่จะส่งกลับไปเลี้ยงราก เมื่อส่งไปไม่ได้จึงทำให้มีอาหารเหลือสะสมอยู่ที่ยอดและเมื่อรากไม่ได้อาหาร ก็ไม่มีแรงไม่มีพลังงาน จึงไม่สามารถดูดน้ำฝนซึ่งมีไนโตรเจน อยู่ด้วยขึ้นมาที่ยอดจนทำให้เกิดค่า c:n = 3:1(C:N - Raito) ซึ่งเป็นสาเหตุทำให้ต้นไม้ออกดอกนั่นเอง ซึ่งผมยังไม่แน่ใจว่าสิ่งที่ผมคิดไว้นั้นมันถูกหรือเปล่า ผมจึงลองทำในสะเดาธรรมดาดู ปรากฎว่าออกดอกเหมือนกันแต่ออกน้อยกว่าสะเดาทะวายคือไม่ออกทุกกิ่งแต่จะออกเฉพาะกิ่งที่ค่อนข้างแก่และกิ่งที่ไม่มียอดอ่อน ผมลองทำอีกหลายครั้งจนแน่ใจว่าใช่ เลยย้อนกลับมาดูว่าต้นไม้จะออกดอกหรือไม่ขึ้นอยู่กับเหตุปัจจัยที่มันได้รับหรือที่พระพุทธองค์เคยตรัสสอนไว้ว่า "ทุกอย่างมาแต่เหตุ เมื่อสร้างเหตุพร้อม ผลย่อมเกิด เราสร้างเหตุไว้อย่างไรย่อมเกิดผลอย่างนั้น"

ฉะนั้นหลายคนไปเข้าใจว่าการทรมานต้นไม้ด้วยวิธีการต่างๆ เช่นการ อดน้ำ การรมควัน การฉีดให้ใบร่วง การควั่นกิ่งต่างๆ เมื่อต้นไม้โดนทรมานใกล้ตายจะรับออกดอก เพื่อรักษาเผ่าพันธุ์ ?จึงไม่จริง? แต่ก็พออนุโลมได้ว่าเป็นการพูดให้เข้าใจง่าย เพราะการอธิบายตามหลักวิชาการมันยากมาก ต่อมาผมจึงเริ่มทดลองควั่นกิ่งดูปรากฏว่าออกบ้างไม่ออกบ้าง ผลไม่เป็นที่น่าพอใจจึงทดลองใหม่โดยสร้างเหตุให้ได้ จึงเริ่มจากดูใบสะเดาต้นที่เริ่มแก่ ไม่มียอดอ่อน ทำการสะะสมอาหาร โดยทางดินใส่ปุ๋ยที่มีตัวกลางและตัวท้ายสูงรดน้ำให้ชุ่มๆ จนปุ๋ยละลายหมดแล้วจึงงดน้ำ เมื่องดน้ำแล้ว ทำการควั่นกิ่งโดยเลือกกิ่งที่ใหญ่พอสมควร (ขนาดนิ้วมือผู้ใหญ่) ส่วนทางใบฉีดด้วยปุ๋ยเกร็ดตัวกลางและตัวท้ายาสูง (0-52-34) สัก 2-3 ครั้งห่างกัน 7-10 วัน/ครั้ง หลังจากนั้นประมาณ 20 วัน สะเดาจะเริ่มออกดอกมา

++ ต้นไม้จะออกดอกสังเกตจาก ++
1. ไม่แตกยอดอ่อน เพราะถ้าแตกยอดอ่อนแสดงว่า การสะสมอาหารไม่เพียงพอและจะไม่ออกดอก
2. ใบต้องแก่จัดสีเขียวเข้ม ใบต้องหนาซึ่งเกิดจากการสะสมแป้งหรือคาร์บอน (C:N - Ratio)
3. เมื่อนำใบมาขยี้ดูใบจะกรอบ ใบจะแตกละเอียดแต่ถ้าสะสมอาหารไม่เพียงพอใบจะบางและเหนียว
++ การเปิดตาดอก ++
เมื่อทุกอย่างพร้อมให้เปิดตาดอก โดยการ
ให้ปุ๋ยทางดิน : ด้วยปุ๋ยสูตรเสมอแล้วรดน้ำให้เปียกชุ่มต่อเนื่องกันสัก 5-7 วัน แล้วจึงให้น้ำตามปกติ **ประมาณ 10-15 วันพืชก็จะก็จะออกดอก แต่ถ้าอากาศวิกฤตเช่นร้อนจัด-หนาวจัด พืชอาจจะไม่ยอมออกดอก จึงต้องช่วยด้วยการฉีดปุ๋ยช่วยทางใบ

ให้ปุ๋ยทางใบ : ฉีดเปิดตาดอก อาจใช้ฮอร์โมนเปิดตาดอกทั่วไปหรือถ้าอากาศหนาวจัดอาจใช้ "ไทโอยูเรีย" ฉีดช่วย จะสามารถทำให้พืชออกดอกได้

การปลูกสะเดาเป็นอาชีพ : ถ้าคิดจะปลูกสะเดาเป็นอาชีพ ปลูกไว้เพียง 1 ไร่ ก็ยึดเป็นอาชีพได้แล้ว โดยในการปลูกสะเดา ส่วนมากจะใช้ระยะปลูก 4*4 หรือ 5*5 เมตร จะได้จำนวนต้นเฉลี่ยที่ 60-100 ต้น/ไร่ แต่ในระหว่างรอสะเดาโตควรปลูกพืชอื่นแซมเพื่อสร้างรายได้ระหว่างรอผลผลิตจากพืชหลัก สำหรับพืชแซมที่เหมาะต่อการปลูกนั้นสามารถปลูกได้ตั้งแต่แตงกวา แตงโม ฟักทอง ข้าวโพด ซึ่งพืชพวกนี้จะใช้ระยะเวลาไม่เกิน 3 เดือน ก็ขายได้ หรือ จะปลูกมะละกอแซมก็ได้เช่นกัน เพราะมะละกอจะอายุ ประมาณ 3 ปี ซึ่งเป็นระยะเวลาที่สะเดาโตพอจะให้ผลผลิตได้มากแล้ว มะละกอก็จะหมดอายุพอดี การจัดการ 1 ไร่จะอยู่ได้ต้องทำ 3 ขั้น ถ้าทำแค่ 2 ขั้น ต้องดูว่า รายจ่ายเรามากมั้ย

** สะเดาทะวายจะออกดอกก่อนสะเดาทั่วไปประมาณ 2 เดือน ส่วนมากจะออกดอกได้ถึง 3 ชุด คือ ดอกก่อน ดอกพร้อมและดอกทีหลังอีกหนึ่งชุด ผมเองลองปลูกสะเดาทะวายตั้งแต่ปี 45 ปลูกไว้ 10 ต้น ตอนนี้ตอนนี้ต้นใหญ่มากสามารถสร้างรายได้เดือนละหลายหมื่นบาท เก็บต่อเนื่องได้หลายเดือน แต่ที่สวนเน้นขายผลพลอยได้เป็นส่วนใหญ่คือ ทำกิ่งพันธุ์ ทั้งตอนกิ่ง เสียบยอด และทาบกิ่ง การตอนกิ่งก็ตอนเหมือนไม้มีแก่นทั่วไปคือ ควั่นกิ่ง และขูดเยื่อเจริญออกทาด้วยยาเร่งราก หุ้มด้วยขุยมะพร้าว ประมาณ 1 เดือน ก็จะมีรากออกมาให้ตัดชำใส่ถุงขายได้

การเพาะกล้าจากเมล็ดสะเดา : กาเรก็บเมล็ดสะเดามาเพาะกล้า มีเคล็ดลับว่าเมล็ดสะเดาจะต้องแก่จัด โดยเมล็ดสะเดาจะร่วงเดือนเมษายน เมื่อร่วงต้องรีบเก็บ มาเพาะ และ ห้ามนำเมล็ดที่ร่วงเกิน 1 เดือน มาเพาะ เพราะเมล็ดจะไม่งอก เมื่อต้นกล้าโตพอให้นำมาทำการเปลี่ยนยอด โดยเสียบยอดด้วยสะเดาทะวาย หรือทาบกิ่งเอาก็ได้

** ที่สวนเพชรพิมาย ยังมีการปลูกสะเดาดำหรือบางคนเรียกสะเดาม่วง ซึ่งมีสารต้านอนุมูลอิสระสูง โดยเก็บใบแก่มาตากแห้ง แล้วชงเป็นชาดื่ม ช่วงนี้สะเดาดำกำลังได้รับความนิยมสูงมาก ทั้งยังมีประโยชน์สูงมากและยังสวยงามปลูกไว้เป็นไม้ประดับได้อีกด้วย นอกจากนั้นยังใช้ทำเป็นต้นพันธุ์ขายได้ราคาสูงมาก ต้นหนึ่งขายกันหลายร้อยบาทเลยทีเดียว ผมเองซื้อสะเดาดำมาต้นเดียวแต่ผมเลือกเอาต้นที่มีกิ่งหลายกิ่งเมื่อซื้อมากำจัดกิ่งไปเสียบได้หลายต้น ส่วนต้นแม่ก็ปลูกลงดิน ตอนนี้มีเกือบ 30 ต้น ขยายพันธุ์ขายทำไม่ทันต่อความต้องการของตลาด ฉะนั้นถ้าปลูกสะเดา 1 ไร่ แล้วทำแบบผมนี่อยู่ได้แน่นอน

การเลือกกิ่งพันธุ์แท้ : สำหรับผู้เริ่มต้นอาจมีคำถามว่าจะหาซื้อกิ่งพันธุ์สะเดาทะวายแท้ได้ที่ไหน ? สำหรับกิ่งพันธุ์แท้นั้นสามารถหาซื้อได้ทั่วไป แต่ควรเลือกซื้อจากร้านประจำหรือร้านที่มีที่ขายประจำ ซึ่งร้านแบบนี้จะไม่กล้าเอาพันธุ์ปลอมมาขาย หรือถ้าหาพันธุ์สะเดาทะวายไม่ได้ให้โทรมาหาผม ได้ที่สวนเพชรพิมาย สำหรับที่สวนนั้นได้จัดตั้งให้เป็นศูนย์เรียนรู้เรื่องการทำการเกษตรอย่างไรไม่จน เปิดให้เข้ามาดูงานได้ทุกวันตั้งแต่ 08.00-16.00 น. ทุกวันไม่มีวันหยุด แต่ถ้าใครต้องการมาเจอผม ขอแนะนำให้โทรมานัดหมายไว้กอ่น เนื่องจากตัวผมเองต้องเดินทางไปบรรยายหลายจังหวัด และ บางทีก็ออกไปดูสวนให้เกษตรกรที่มีปัญหาจึงไม่ค่อยได้อยู่ที่สวนครับ

จำหน่าย :
- ต้นมะนาวตาฮิติ(มะนาวไร้เมล็ด) ปลูกง่าย โตเร็ว ออกดอกทะวาย / พร้อมคำแนะนำการทำนอกฤดู
- ชะอมไร้หนาม ยอดอ้วน แตกยอดง่ายแม้ในฤดูหนาว
- มะละกอต้นเตี้ยเพชรพิมาย ลูกดก ต้นเตี้ย ผลยาวสวย กินได้ทั้งดิบและสุก (ส่งเมล็ดพันธุ์ทางไปรษณีย์)
- เมล็ดมะละกอพันธุ์แขกดำ ฮอลแลนด์ ฮาวาย ดำเนิน สีทอง (ส่งเมล็ดพันธุ์ทางไปรษณีย์)
- แก้วมังกรสีบานเย็น สีชมพู สีเหลืองอิสราเอล ไร้หนาม สีแดง สีขาว
- สะเดาทะวายออกดอกก่อน 2 เดือน ออกพร้อม และ ออกหลังฤดู
- สะเดาดำ มีทั้งต้นจากกิ่งตอน และ ต้นเสียบยอด (ต้านอนุมูลอิสระ บำรุงสุขภาพ )
- กล้าดอกสลิด(ขจร) พันธุ์ดอก ออกดอก 8 เดือนต่อเนื่อง
- น้อยหน่าไร้เมล็ด (พันธุ์ฝ้าย,เนื้อ)