การตื่นกลางดึกอย่างไร้สาเหตุกับสัญชาตญาณมนุษย์ - Panya
การตื่นกลางดึกอย่างไร้สาเหตุกับสัญชาตญาณมนุษย์
เคยไหม ตื่นกลางดึกแบบไม่มีสาเหตุ ไม่ได้รู้สึกหิวน้ำ ไม่ได้ปวดท้อง ในห้องไม่มีเสียงรบกวนใด ๆ มีเพียงความมืดสนิท งัวเงียตื่นขึ้นมาเฉย ๆ อย่างหาสาเหตุไม่ได้อยู่บ่อย ๆ
ในทางการแพทย์ สาเหตุของการตื่นแบบไม่มีสาเหตุมีอยู่หลายประการ เช่น การนอนผิดท่า อุณหภูมิในห้องหนาวหรือร้อนเกินไป การดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน หรือกระทั่งภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
อย่างไรก็ตาม ในบทความนี้ ผู้เขียนได้หยิบยกข้อสังเกตหนึ่ง จากหลักสัญชาตญาณมนุษย์เรื่อง การตรวจจับการจ้องมอง หรือ Gaze detection ซึ่งเป็นสิ่งที่ใกล้เคียงกับคำว่า สัมผัสที่ 6 หรือ sixth sense ของมนุษย์มากที่สุด มาใช้อธิบายสาเหตุของการตื่นแบบไม่มีสาเหตุ
"เรามักรู้สึกได้เมื่อถูกมอง" คือนิยามที่ใช้อธิบายหลัก "การตรวจจับการจ้องมอง" ได้อย่างเข้าใจง่ายที่สุด และผู้เขียนมั่นใจว่า เราทุกคนล้วนเคยประสบเหตุการณ์ลักษณะนี้มาแล้วทั้งสิ้น เช่น เวลาเราแอบมองรุ่นพี่ที่ชอบแล้วจู่ ๆ รุ่นพี่ก็หันกลับมาสบตาเรา
เวลานั่งเรียนหน้าห้องแล้วรู้สึกเหมือนเพื่อนหลังห้องมองเราอยู่ หรือกระทั่งตอนที่เรานั่งส่องเพื่อนบ้านอยู่บนชั้นสองแล้วเพื่อนบ้านหันขึ้นมาสบตา
เหตุการณ์ในลักษณะนี้ เคยเป็นหัวข้อสนทนาในห้องเรียนวิชาจิตวิทยาของนักจิตวิทยาที่มีชื่อเสียงอย่าง Edward B. Titchener โดยนักศึกษาในชั้นเรียนบอกกับเขาว่า พวกเขาสามารถรับรู้ความรู้สึก “tingling” หรือ “ระแวงใจ” เมื่อถูกจ้องมอง แม้จะมองไม่เห็นเจ้าของสายตาคู่นั้นก็ตาม
หลังจากสืบค้นเรื่อง Gaze detection ได้พักหนึ่ง ผู้เขียนบทความ ได้บังเอิญพบกับคลิปวิดีโอที่น่าสนใจใน YouTube ชื่อว่า “Guy Stares At People Until They Notice” โดยเนื้อหาในคลิปมีประมาณว่า ชายคนหนึ่งจ้องมองคนอื่นจนกว่าพวกเขาจะรู้สึกตัว ซึ่งผู้ถูกจ้องมองทั้งหมดก็รู้สึกตัวจริง ๆ และเมื่อรู้สึกตัวแล้ว พวกเขาก็มักมีอาการมึนงงแกมโมโหว่า จะจ้องพวกเขาทำไม
สิ่งที่น่าเก็บมาคิดคือ ผู้ที่ถูกจ้องมองในคลิปวิดีโอ ล้วนมีสัญชาตญาณ Gaze detection กันทุกคน และสัญชาตญาณนี้ สามารถทำงานได้ทั้งตอนมีสติ และตอนไม่รู้สึกตัว เช่น ตอนกำลังอ่านหนังสือ เล่นโทรศัพท์ ดูทีวี หรือตอนงีบหลับ
ดังนั้น การตื่นกลางดึกอย่างไร้สาเหตุอยู่บ่อย ๆ จึงอาจกล่าวได้ว่า ร่างกายของเรา อาจรับรู้ได้ถึงความรู้สึกคุกคาม ซึ่งแม้ว่าตาของเราจะมองไม่เห็น แต่สัญชาตญาณของเราสามารถสัมผัสได้ สมองจึงพยามปลุกเราให้ตื่นขึ้น เพื่อตอบสนองหรือป้องกันตัวเอง จากสายตาที่กำลังจับจ้องเราอยู่ ในขณะที่เราหลับ…
อย่างไรก็ตาม Edward B. Titchener ได้ทำการทดลองในห้องปฏิบัติการ กับผู้ที่อ้างว่าสามารถรับรู้ถึงการจ้องมองของผู้อื่น และพบว่าผลลัพธ์ที่ได้นั้น เป็นไปในเชิงลบ "สม่ำเสมอ" หรือ "invariably" negative ซึ่งหมายความว่า การรับรู้ถึงการจ้องมองของผู้อื่น เป็นเพียงเรื่องบังเอิญเท่านั้น
Link to the video: https://www.youtube.com/watch?v=J8_Zm-OU_LA&t=78s
Thanks for the photos: istockphoto