นายพลฟรังโก : ครอบครัวอดีตผู้นำเผด็จการฟรังโก ถูกทางการสเปนเรียกคืนพระราชวังฤดูร้อน

นายพลฟรังโก : ครอบครัวอดีตผู้นำเผด็จการฟรังโก ถูกทางการสเปนเรียกคืนพระราชวังฤดูร้อน - BBCไทย

ศาลสเปนมีคำสั่งให้พระราชวังฤดูร้อนที่นายพลฟรานซิสโก ฟรังโก เผด็จการฟาสซิสต์ของสเปนเคยครอบครอง ตกเป็นสมบัติของรัฐ และให้ครอบครัวของเขาส่งมอบคืน

ผู้พิพากษาชี้ว่าพระราชวังฤดูร้อน Pazo de Meirás ซึ่งถูกยกให้นายพลฟรังโกเมื่อปี 1938 นั้น เป็นการมอบให้ในฐานะประมุขแห่งรัฐ มิใช่เพื่อการครอบครองส่วนตัว

• นายพลฟรังโก : ทำไมสเปนต้องย้ายที่ฝังศพจอมเผด็จการหลังตายไปแล้ว 44 ปี
• อเล็กซานเดอร์ ลูกาเชนโก : "เผด็จการคนสุดท้ายของยุโรป" กับ 26 ปีในตำแหน่งประธานาธิบดีเบลารุส

นายพลฟรังโก สถาปนาระบอบเผด็จการขึ้น และตั้งตัวเองเป็นประมุขแห่งรัฐ เขาครองอำนาจไว้อย่างเหนียวแน่นจนกระทั่งเสียชีวิตในปี 1975 หลังจากนั้นสเปนจึงได้เปลี่ยนผ่านสู่ระบอบประชาธิปไตย

แม้สเปนจะมีประชาธิปไตยที่ตั้งมั่นแล้วในตอนนี้ แต่ยุคสมัยของฟรังโกยังคงตามหลอกหลอน โดยในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่การเป็นประชาธิปไตย ได้มี "ข้อตกลงลืมเลือน" ที่ไม่ได้เป็นลายลักษณ์อักษรเกิดขึ้น มีการรื้อถอนอนุสาวรีย์ฟรังโก และเปลี่ยนชื่อถนนสายต่าง ๆ

ทายาทของเขาพยายามสู้คดีในศาลอยู่หลายครั้งเพื่อพิทักษ์อดีตที่เป็นตำนานของเขา แต่เมื่อปีที่แล้วทายาทเพิ่งแพ้คดีความที่มีการฟ้องร้องกันกับรัฐบาลสังคมนิยมของสเปนที่ตัดสินใจย้ายศพนายพลฟรังโกออกจากสุสานหุบเขาของผู้วายชนม์ รัฐบาลต้องการให้หุบเขาของผู้วายชนม์เป็น "สถานที่แห่งการระลึกถึงและเคารพผู้เสียชีวิตจากสงครามกลางเมือง" การที่ศพของนายพลฟรังโกถูกฝังไว้ที่นี่ ถือเป็นการสร้างความเสื่อมเสียต่อการมีประชาธิปไตยอย่างสมบูรณ์

คดีพระราชวังฤดูร้อนมีที่มาอย่างไร

พระราชวังแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นช่วงปี 1893 ถึง 1907 เดิมทีเป็นของครอบครัว เอมิเลีย ปาร์โด บาซัน นักเขียนชาวสเปน

เมื่อปี 2018 บรรดาหลานของนายพลฟรังโกประกาศขายพระราชวังนี้ในราคา 8 ล้านยูโร (ราว 294 ล้านบาท) ซึ่งสร้างความไม่พอใจให้สาธารณชนอย่างมาก ทางการเมืองอาโกรุญญา ในแคว้นกาลิเซียซึ่งเป็นที่ตั้งของพระราชวัง จึงดำเนินคดีตามกฎหมาย

ต่อมาในปี 2019 ยิ่งเกิดความตึงเครียดมากขึ้นเมื่อรัฐบาลสเปนอ้างกรรมสิทธิ์ตามกฎหมาย โดยแย้งว่าการซื้อขายอย่างเป็นทางการซึ่งมีการโอนกรรมสิทธิ์เป็นชื่อของนายพลฟรังโกและภรรยาเมื่อปี 1941 นั้นเป็นการฉ้อโกง

แม้ข้ออ้างของรัฐบาลจะได้รับการสนับสนุนจากทางการระดับท้องถิ่นและระดับภูมิภาค แต่หลานของนายพลฟรังโกทั้ง 6 คนแย้งว่าการขายพระราชวังครั้งนั้นถูกต้องตามกฎหมาย

นายฟรานซิส ฟรังโก หลานชายคนหนึ่งกล่าวหารัฐบาลว่าพยายาม "เอาคืน" กับครอบครัวฟรังโก จากการที่ครอบครัวไม่ยอมถอยในข้อพิพาทเรื่องสถานที่ฝังศพนายพลฟรังโก ทางครอบครัวยังได้แสดงหลักฐานเพื่อพิสูจน์ว่าพวกเขาได้จ่ายเงินในการบูรณะซ่อมแซมพระราชวัง

ศาลตัดสินว่าอย่างไร

ผู้พิพากษา มาร์ทา คานาเลส เห็นด้วยกับรายงานที่ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์และกฎหมายจัดทำขึ้นในปี 2018 ตามการว่าจ้างของทางการท้องถิ่น รายงานระบุว่าการขายพระราชวังให้นายพลฟรังโกในปี 1941 นั้นไม่ใช่สัญญาที่แท้จริง ดังนั้นจึงไม่ชอบด้วยกฎหมาย

ผู้พิพากษามีคำตัดสินว่า คฤหาสน์หลังนี้ถูกมอบเป็นของขวัญให้แก่ "นายพลแห่งกองทัพและประมุขของรัฐ" มิใช่เป็นการยกให้ในนามของ ฟรานซิสโก ฟรังโก บาฮามอนเด ซึ่งเป็นชื่อที่เขาเป็นที่รู้จัก

คำตัดสินนี้หมายถึงอะไร

คำสั่งของศาลตีความได้ง่าย ๆ ว่า "ฟรังโกไม่เคยซื้อมันไว้" ถือเป็นการพลิกข้ออ้างกรรมสิทธิ์ส่วนบุคคลที่ครอบครัวยึดถือไว้มากว่า 8 ทศวรรษ

นายพลฟรังโกได้รับมอบพระราชวังแห่งนี้ในปี 1938 จากกลุ่มผู้นำชุมชน ซึ่งบางคนบีบบังคับให้ลูกสมุนออกเงินลงขันด้วย ขณะนั้นฟรังโกเป็นผู้นำแนวร่วมชาตินิยมสเปน และต่อมาไม่นานกลายเป็นผู้นำเผด็จการ แต่หนังสือสัญญาที่ทำขึ้นในปี 1941 ซึ่งอาคารหลังนี้ถูกจดทะเบียนสินทรัพย์ว่าเป็นสมบัติส่วนตัวนั้นเป็นสัญญาที่ถูกแต่งขึ้น ทำให้ผลทางกฎหมายที่เกิดขึ้นนับจากนั้น รวมทั้งการถือกรรมสิทธิ์ของลูกหลานของเขามีผลเป็นโมฆะและถูกยกเลิกไป

นอกจากจะเป็นประเด็นเรื่องทางกฎหมายแล้ว คำสั่งของศาลยังเสมือนเป็นการรื้อประเด็นการเปลี่ยนผ่านสู่ระบอบประชาธิปไตยหลังนายพลฟรังโกเสียชีวิตในปี 1975 ซึ่งมีหลายแง่มุมของยุคเผด็จการที่ไม่มีใครพูดถึง เห็นได้จากการที่รัฐบาลสเปนสู้คดีเพื่อถือกรรมสิทธิ์พระราชวัง หลังจากที่ศพของนายพลฟรังโกถูกย้ายออกจากสุสานหุบเขาของผู้วายชมม์ ซึ่งเป็นสุสานขนาดใหญ่ที่ฝังศพของผู้เสียชีวิตในสงครามกลางเมืองของทั้งสองฝ่ายหลายหมื่นคนได้ไม่ถึงหนึ่งปี

ทายาทของนายพลฟรังโกมีสิทธิ์ยื่นอุทธรณ์คดีนี้ หากเห็นว่าเป็นการตัดสินที่ไม่เป็นธรรม

นายพลฟรังโกเกิดที่เมืองกาลิเซีย แม้จะเสียชีวิตไปกว่า 45 ปีแล้ว แต่อิทธิพลของเขาก็ยังเป็นสิ่งที่สัมผัสได้ในสเปน

• กษัตริย์สเปนสละสิทธิรับมรดก ทั้งยังตัดเงินปีพระราชบิดาผู้พัวพันในเรื่องอื้อฉาวทางการเงินอีกด้วย
• สถาบันพระมหากษัตริย์ของสเปนสะเทือน จากคดีบัญชีลับของอดีตกษัตริย์ฮวน คาร์ลอส ในสวิตเซอร์แลนด์
• อดีตกษัตริย์สเปนประกาศจะเสด็จฯ ออกนอกประเทศ หลังถูกสอบคดีทุจริตในซาอุฯ

กษัตริย์ฮวน คาร์ลอส ซึ่งมีส่วนช่วยให้สเปนเปลี่ยนผ่านสู่ระบอบประชาธิปไตยในปี 1975 ทรงสละราชสมบัติในปี 2014 และเมื่อเดือนที่แล้ว สื่อสเปนรายงานว่าทรงปรากฏพระองค์ที่สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ หลังจากเสด็จออกนอกประเทศ สืบเนื่องจากทรงตกเป็นข่าวอื้อฉาวว่าพัวพันการทุจริต