เปิดตัว ‘กรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฝรั่ง’ หนังสือที่ต้องมีทุกบ้าน

เปิดตัว ‘กรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฝรั่ง’ หนังสือที่ต้องมีทุกบ้าน

งดงามชวนประทับใจ และอบอวลไปด้วยอุ่นไอของพลังความรู้ที่ควรคู่สังคมไทย สำหรับงานเปิดตัวหนังสือ ‘กรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฝรั่ง’ ผลงาน ธวัชชัย ตั้งศิริวานิช ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2 โดยสำนักพิมพ์มติชน ณ มิวเซียมสยาม ท่าเตียน กรุงเทพฯ

‘บิ๊กเนม’ หลากหลายวงการเข้าร่วมคับคั่งทั้งเสาร์-อาทิตย์ที่ 18 และ 19 พฤศจิกายนที่ผ่านมา โดยมีผู้บริหารในเครือมติชน นำโดย ปานบัว บุนปาน กรรมการผู้จัดการ บริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) ให้การต้อนรับ

เข้มข้นทุกนาที ทั้งปาฐกถา เสวนา สุนทรพจน์ และนิทรรศการ ‘อยุธยาในสายตาฝรั่ง’ ที่จัดแสดงทั้งแผนที่ หนังสือ ภาพถ่ายหายากชนิดที่หากใช้คำว่าพลิกโลกสำหรับบางชิ้น ก็คงไม่เกินเลยไป

17 ปีจากการพิมพ์ครั้งแรกเมื่อเดือนกันยายน 2549

และ 27 ปีจากวันที่ธวัชชัยหลงเดินเข้าร้านขายแผนที่ในกรุงลอนดอน ระหว่างรอตัดผม

จะเรียกว่าโชคชะตา หรือพรหมลิขิตหรือไม่ คงไม่สำคัญเท่ากับคุณูปการของความเชื่อในความรู้ที่นำพาธวัชชัยมาสู่เส้นทางประวัติศาสตร์ เผยแพร่ข้อมูลสำคัญ ฉายภาพอยุธยาและสยามแก่สังคมไทยในวงกว้างจวบจนวันนี้

‘ชะฮฺริเนาว์’ อยุธยาคือ ‘เมืองใหม่’ อโยธยา

ต้นกำเนิดสยาม ไม่ใช่น่านเจ้า-อัลไต

งานดังกล่าวได้รับความสนใจล้นหลามทุกโปรแกรมจนต้องเสริมเก้าอี้

เริ่มตั้งแต่ปาฐกถาที่ สุจิตต์ วงษ์เทศ ผู้ก่อตั้งนิตยสารศิลปวัฒนธรรมใช้เวลาเตรียมต้นฉบับนานถึง 26 วัน

“ผมเชื่อธวัชชัย”

สุจิตต์เอ่ยในตอนหนึ่ง เมื่อกล่าวถึงประเด็นภาษาอาหรับ-เปอร์เซีย (อิหร่าน) ซึ่งเรียกอยุธยาว่า ‘ชะฮฺริเนาว์’ ที่แปลว่า ‘เมืองใหม่’

“ต้องขอบคุณคุณธวัชชัยที่ให้ความสำคัญกับประเด็นเรื่องภาษาอาหรับ-เปอร์เซีย (อิหร่าน) ซึ่งเรียกอยุธยาว่า ‘ชะฮฺริเนาว์’ แปลว่า เมืองใหม่ ซึ่งชาวยุโรปเรียกตามเปอร์เซีย แต่เพี้ยนเสียงเป็น ‘ซาร์เนา’ เอกสารเปอร์เซียฉบับหนึ่ง ชื่อ ‘มัฏละอ์ อัซ-ซะอ์ดัยน์ วะ มัจญมะอ์ อัล-บะฮ์ร็อยน์’ ผู้แต่งเป็นราชทูตของชาฮ์ รุก แห่งจักรวรรดิตีมูรียะฮ์ ที่ถูกส่งไปเจริญสัมพันธไมตรีกับอาณาจักรวิชัยนคร ในอินเดีย ระหว่าง ค.ศ.1442-1444 ตรงกับสมัยเจ้าสามพระยา ได้บันทึกรายชื่อดินแดนต่างๆ ทั้งในและรอบๆ ฮินดูสถาน (อินเดีย) จำนวนนี้มีระบุชื่อ ญาวะฮ์ (ชวา) ตะนาศะรีย์ (ตะนาวศรี) และ ชะฮ์ริเนา (อยุธยา)”
สุจิตต์ขีดเส้นใต้

ส่วนเมืองเก่า คือ อโยธยา ซึ่งสุจิตต์ฝากนายกฯเศรษฐา ทวีสิน ช่วย save หลักฐานทางโบราณคดีในพื้นที่ดังกล่าวที่อาจเกิดผลกระทบจากโครงการรถไฟความเร็วสูง ช่วงกรุงเทพฯ-นครราชสีมา ซึ่งจะพาดผ่านยังเมืองอโยธยาบริเวณสถานีรถไฟอยุธยาปัจจุบัน

“ท่านนายกฯเศรษฐา ทวีสิน ควรหลีกเลี่ยงรถไฟความเร็วสูง อย่าให้ทำลายเมืองอโยธยา เพราะนี่คือหลักฐานจริงที่มาแทนที่สุโขทัย ที่เคยบอกกันว่า สุโขทัยคือราชธานีแรกของไทย เป็นเรื่องที่ไม่มีหลักฐาน” สุจิตต์กล่าว

ตัดภาพมาในช่วงเสวนา ที่มี เตช บุนนาค อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ, ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.ชาญวิทย์ เกษตรศิริ อดีตอธิการบดี ม.ธรรมศาสตร์, ศาสตราจารย์ ดร.สุเนตร ชุตินธรานนท์ นักประวัติศาสตร์ชื่อดัง ดำเนินรายการโดย ศิโรตม์ คล้ามไพบูลย์

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.ชาญวิทย์ ก็เอ่ยวาทะสอดรับกับสุจิตต์ในประเด็นดังกล่าว

“อโยธยาศรีรามเทพนคร กับกรุงศรีอยุธยา คือต้นกำเนิดของสยามประเทศไทย ไม่ใช่เทือกเขาอัลไต ไม่ใช่น่านเจ้า และไม่ใช่สุโขทัย” นักประวัติศาสตร์ชื่อดัง เอ่ยเสียงดังฟังชัดผ่านไมค์แบบไม่หวั่นทัวร์ลง

นอกจากนี้ งานขายต้องมา!

“กรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฝรั่ง เป็นหนังสือที่ควรต้องมีอยู่ในทุกบ้าน เหมือนกับที่เราต้องมีพจนานุกรม หรือสารานุกรม” ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.ชาญวิทย์ กล่าว ก่อนย้อนเล่าถึงคราวแรกรู้จักและพบหน้าธวัชชัย ผ่านการแนะนำของ ธงชัย ลิขิตพรสวรรค์ ผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์ต้นฉบับ

“คุณธงชัยบอกว่า คุณธวัชชัยมีแผนที่โบราณ โดยในช่วงเวลานั้นผมกำลังทำจดหมายเหตุ

พอคุณธวัชชัยเล่าถึงแผนที่อยุธยาชิ้นแรกที่ซื้อด้วยจำนวนเงินมหาศาล ผมก็คิดว่าใช่แล้วล่ะคนนี้ เขาทำให้ผมซึ่งมองประวัติศาสตร์จากตัวอักษรเกิดความรู้สึกว่าต้องมามองประวัติศาสตร์จากแผนที่ด้วย คุณธวัชชัยทำให้ผมกลายเป็นเทวดา คือขึ้นไปอยู่ข้างบน แล้วมองลงมาข้างล่าง ผมไม่เคยเห็นภาพนี้มาก่อน เลยขอให้เขียนบทความมาให้ ซึ่งคุณธวัชชัยก็เขียน พร้อมทั้งจัดนิทรรศการครั้งแรก วาดขอบเขตประเทศสยามโดยสมาคมจดหมายเหตุ เมื่อเสาร์ที่ 31 สิงหาคม 2545 นั่นคือการทำงานร่วมกันครั้งแรก”

คุณูปการ 4 มิติ ‘เปลี่ยนความรับรู้’ นักประวัติศาสตร์

ด้าน ดร.เตช บุนนาค อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ มองความพิเศษของการพิมพ์ครั้งที่ 2 ซึ่งมีข้อมูลใหม่ โดยนำเอกสารของ Engelbert Kaempfer ซึ่งมีรูปวาดวัดพนัญเชิง และเจดีย์วัดสมณโกฏฐาราม มาตีพิมพ์ไว้ด้วย

“การเขียนหนังสือเล่มนี้ยาก ตั้งแต่หลงทางไปซื้อแผนที่นั้นจน อ.คริส เบเคอร์ บอกว่าเป็นคนบ้าแผนที่ และคนที่บ้าแผนที่เท่านั้นถึงทำงานละเอียดได้ขนาดนี้ แผนที่ หนังสือ ที่คุณธวัชชัยซื้อค่อนข้างแพง ตอนนั้นนักเรียนทุนรัฐบาลได้เงินเดือนละ 42 ปอนด์ เห็นได้ว่าคุณธวัชชัยมีฐานะดีเป็นพิเศษ แล้วใช้ฐานะนั้นเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม เป็นเรื่องที่น่าชื่นชมอย่างยิ่ง” ดร.เตชกล่าว ทั้งยังเผยว่า อีกสิ่งที่ตนทึ่งคือ ธวัชชัย เป็นคนที่ ‘สอนตัวเอง’ กล่าวคือ สอนประวัติศาสตร์ไทยให้แก่ตัวเอง สมัยก่อนไม่มีกูเกิล ต้องอ่านหนังสือมาก จึงมีความรู้มาก และรวดเร็ว

“ที่ผมประทับใจเป็นพิเศษ คือคุณธวัชชัยบุกทะลวงติดต่อบรรณารักษ์ และห้องสมุดโดยตรง ไม่ว่าจะเป็นที่เวนิส ไม่ว่าจะเป็นที่ลอนดอน
หรือที่อื่น ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญมาก ถ้าเริ่มอะไรจริงๆ แล้ว ต้องติดตามเรื่องนั้นจนถึงที่สุด”

ขณะที่ ศาสตราจารย์ ดร.สุเนตร ชุตินธรานนท์ นักประวัติศาสตร์ชื่อดัง ยก 4 มิติ ชี้คุณูปการของ ‘กรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฝรั่ง’ ซึ่งเปลี่ยนการรับรู้ของนักประวัติศาสตร์

“ในหนังสือมีความสำคัญอยู่ 4 มิติ มิติแรก อยุธยาเป็นหนึ่งใน World Destination ซึ่งจินตนาการไม่ออกในการเดินทางไกลจากฝรั่งเศส ต้องเป็นเรือที่มีศักยภาพสูง เพราะต้องเดินทางข้ามมหาสมุทรต่างๆ โดยไม่แวะเมืองใด แสดงให้เห็นความสำคัญของอยุธยาในฐานะเมืองที่มีความสัมพันธ์กับโลกตะวันตก

มิติที่สอง อยุธยาเป็นส่วนหนึ่งของอุษาคเนย์ ไม่ได้อยู่อย่างโดดเดี่ยว อยุธยาเป็นอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ มีความสำคัญในสายตาของตะวันตก มีความร่ำรวยมั่งคั่ง เป็นเมืองท่าค้าขายสำคัญ

มิติที่สาม อยุธยาในฐานะราชอาณาจักร ไม่ได้มีปริมณฑลหรือขอบเขตกว้างใหญ่ ตามที่เข้าใจเหมือนในหนังสือแผนที่ของ ทองใบ แตงน้อย อยุธยามีความสัมพันธ์กับหลายเมืองแต่ไม่ใช่ราชอาณาจักรอยุธยา ไม่ว่าจะเป็น กัมพูชา เชียงใหม่ หรือแม้กระทั่งปัตตานีก็ตาม

มิติที่สี่ เห็นภาพอยุธยาในฐานะราชธานี ในการสถาปนาของราชวงศ์ต่างๆ ในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตั้งแต่ราชวงศ์สุพรรณภูมิ ถูกชิงอำนาจจากราชวงศ์อู่ทอง เพื่อสถาปนาเป็นพระมหากษัตริย์ ซึ่งเป็นการวัดสถานะความเป็นกรุงหรือราชธานี

การอ่านหนังสือเล่มนี้ในฐานะนักประวัติศาสตร์ งานของอาจารย์ธวัชชัยช่วยเปลี่ยนมุมมองของพวกเราให้มีความเข้าใจในอยุธยาใน 4 มิติ คืออยุธยาสัมพันธ์กับโลกและเป็นอันหนึ่งอันเดียว และเป็นหนึ่งในเป็นบ้านเมืองที่ร่วมสมัยกับอีกหลายเมืองจำนวนมากในอุษาคเนย์” ศาสตราจารย์ ดร.สุเนตร อธิบาย

วาทะตราตรึง ‘ธวัชชัย’ เปิดไทม์ไลน์ 27 ปี

‘แผนที่ (กรุงศรีอยุธยา)’ เปลี่ยนชีวิต

ครั้นฟัง ธวัชชัย บรรยายในงานโดยย้อนเล่าจุดเริ่มต้นนาทีเปลี่ยนชีวิต เมื่อ พ.ศ.2539 หลังพลัดหลงไปร้านแผนที่แห่งหนึ่ง ในกรุงลอนดอน จากเดิมไม่เคยสนใจประวัติศาสตร์ จนได้มานั่งอยู่ตรงนี้

ฟังอย่างไรก็ไม่ใช่เพียงบรรยาย หากแต่เป็นสุนทรพจน์ตราตรึงใจในความมุ่งมั่นแบบ ‘ไม่สุดไม่ทำ’

“ถ้าผมไม่ได้เข้าไปในร้านแผนที่ The Map House ที่ BEAUCHAMP PLACE ประเทศอังกฤษในวันนั้น ผมก็คงไม่ได้มานั่งอยู่ที่มิวเซียมสยามในวันนี้”

ธวัชชัยเผยว่า พอเข้าไปในร้าน ถามถึงแผนที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เขาบอกว่ามี เปิดลิ้นชักออกมาเต็มไปหมดเลย แต่ราคาค่อนข้างแพง จนกระทั่งมีการหยิบแผนที่หลักร้อยมาให้ดู คิดเป็นเงินไทยหลักหมื่น เป็นราคาที่รับได้

“แผนที่ปี ค.ศ.1764 ผมบวก 543 พบว่าเป็นปี พ.ศ.2307 เราเสียกรุงครั้งแรก พ.ศ.2310 สมัยพระเจ้าเอกทัศน์ มันอาจจะเป็นแผนที่แผ่นสุดท้ายก่อนเสียกรุง ราคาแค่หมื่นบาท จึงซื้อ

ตอนนั้นไม่รู้ด้วยซ้ำว่าลักษณะของอยุธยาหน้าตาเป็นอย่างไร เราไม่เคยมองอยุธยาจากโดรน แต่เดาคำว่าอยุธยาจาก JUTHIA ผมก็ไปซื้อพจนานุกรมภาษาฝรั่งเศส หาแม็กกาซีนเก่าเกี่ยวกับแผนที่สยาม หรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้”

นั่นคือก้าวแรก และแผนที่แผ่นแรกที่เปลี่ยนชีวิต

“มันทำให้ผมเริ่มสนใจว่ามันมีฝรั่งที่เขาสนใจเรื่องอยุธยา ไม่รู้หรอกว่าในประเทศไทย เขาทำอะไรพวกนี้หรือเปล่า เราอยู่ในโลกของเรา ไม่รู้ว่ามีองค์ความรู้เกี่ยวกับอยุธยาอย่างไรบ้าง แต่วันหนึ่งถ้าเราเขียน ต้องเขียนให้ได้อย่างนี้ ต่อยอดให้ดีกว่านี้”

ธวัชชัยเล่าด้วยว่า ตนอยากเป็นนักปฏิวัติเปลี่ยนแปลงสังคม แต่ตอนนั้นไม่รู้จะเปลี่ยนอย่างไร จะเป็นนักการเมืองก็พูดไม่เก่ง นอกจากนี้ เคยใฝ่ฝันอยากเป็นนักการทูต หรือสื่อมวลชน

แต่ในที่สุดค้นพบตัวเองว่าสามารถเปลี่ยนแปลงสังคมได้ด้วยการเผยแพร่ความรู้

“เพื่อให้สังคมของเรา ให้สังคมแห่งอุดมปัญญา แล้วทำหนังสือนี้ผมบอกเลยว่า ผมขอมติชนทำออกมาให้ดีที่สุด เพื่อดึงดูดให้คนอยากซื้อ ขอทำหนังสือให้ดีที่สุดแต่ต้องเป็นราคาที่ทุกคนเข้าถึงได้

ผมเชื่อในความรู้ที่เข้าถึงประชาชน ความรู้ที่สามารถวอล์กอินเข้ามาได้ หนังสือราคาไม่แพงนัก นี่คือความตั้งใจในการทำหนังสือเล่มนี้ หากมีส่วนทำให้ผู้อ่านเกิดแรงบันดาลใจให้เข้าใจประวัติศาสตร์อยุธยา เข้าใจรากเหง้าของตัวเองมากขึ้น” ธวัชชัยกล่าว พร้อมย้ำว่า

เวลาที่เขียนหนังสือก็ต้องเขียนให้สุด ต้องเขียนกับสำนักพิมพ์ที่ตนมีความมั่นใจว่าจะทำหนังสือออกมาได้ดีที่สุด

ชีวิตผมสุดอย่างเดียว ไม่สุดผมไม่ทำ

กรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฝรั่ง

พิมพ์ครั้งที่ 2

ผลงาน ธวัชชัย ตั้งศิริวานิช

เรื่องราวประวัติศาสตร์ของรัฐในที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาที่เรียกกันว่า ‘กรุงศรีอยุธยา’ ผ่านหลักฐานชิ้นสำคัญคือ ‘แผนที่’ โดยคุณธวัชชัย ตั้งศิริวานิช ได้ค้นคว้าเรื่องที่มาที่ไปของแผนที่ และเรื่องราวการเดินทางของนักเดินทางผู้เขียนแผนที่แต่ละชิ้นอย่างเข้มข้น พร้อมทั้งค้นหาความหมายของชื่ออยุธยาที่ฝรั่งเรียกอย่างเข้าใจง่าย

พิเศษ! สำหรับฉบับปรับปรุงใหม่ เปิดเผยภาพร่างลายเส้นต้นฉบับแผนที่กรุงศรีอยุธยา แม่น้ำเจ้าพระยา วัดเเละบ้านเรือนชาวสยามของเอนเยลเบิร์ต แกมป์เฟอร์ ที่เก็บรักษายังหอสมุดแห่งชาติ
กรุงลอนดอน

สนใจสั่งซื้อ-สอบถามข้อมูล

0-2589-0020 ต่อ 3350-3360

Line : @matichonbook

Youtube : Matichon Book

Tiktok : @matichonbook

Twitter : matichonbooks

Instagram : matichonbook

ทีมข่าวเฉพาะกิจ