สรรพนาม - ศุ บุญเลี้ยง

ผมไม่ค่อยชอบคำว่า ‘ผม’ บางครั้งถึงขั้นรังเกียจ เวลาจะเขียนถึงตัวเอง แล้วต้องบอกว่า ผมอย่างโง้นผมอย่างงี้ ผมไปกินข้าว ผมไปออกกำลังกาย หรือผมไปร้านตัดผม 

ผมก็เลยพยายามตัดคำว่า ‘ผม’ออกไปจากบรรทัดของการเขียนเรื่องราว ตัดออกไปจากหน้ากระดาษ แต่มันก็ทำให้จังหวะของการเขียนสะดุด เพราะเหมือนรูปประโยคจะขาดประธาน

อย่างอยู่ดีๆ ขึ้นประโยคมาว่า ‘เช้านี้ไปวิ่ง’ กับ ‘เช้านี้ผมไปวิ่ง’ ความจริงมันก็ความหมายเดียวกัน แต่เช้านี้ไปวิ่งเหมือนมันจะด้วนๆ ยังไงพิกล บางคนอาจคิดว่า เช้านี้ลิงไปวิ่งไม่ใช่คน

ก็แล้วทำไมต้องไปรังเกียจคำว่า ‘ผม’ ด้วยล่ะ คือทำใจไม่ค่อยได้ กับการที่ภาษาไทยเราใช้คำๆ เดียวกัน ระหว่าง ‘ผม’ ซึ่งหมายถึง ‘ผม’ บนศีรษะ กับ ‘ผม’ ซึ่งหมายถึง ‘ข้าพเจ้า’ แต่ไอ้ครั้นจะใช้ข้าพเจ้าก็ดูจริงจัง แล้ว ‘ฉัน’ ล่ะจะเข้าท่าเข้าทีดีกว่าไหม มันก็ดูจริงจังฟังขึงขังเกินเหตุ ส่วนคนเป็นผู้หญิงมาเขียนหนังสือ จะพูดแทนตัวเองว่า ‘ดิฉัน’ ก็ดูเหมือนดัดจริต แต่ถ้าแทนตัวเองว่า ‘หนู’ ก็ดูน่ารักเกินไปอีก ไอ้คนคิดภาษานี่ใครกันหว่า  ยิ่งคนที่ต้องแทนตัวเองว่า ‘กระหม่อม’ ‘กระผม’ ก็ดูพิกลๆ ตอนเด็กๆ เคยเรียกแทนตัวเองว่า ‘นุ้ย’ ดูดีนะผมว่า ดีกว่า ‘พลุ้ย’ แน่ๆ

ส่วนแม่บางครั้งบางหนบางคนเรียกว่า ‘นม’  อันนี้ก็แปลกอีก เรียกแม่ว่า ‘นมยังงั้นนมยังงี้’ ‘นมไปโรงเรียน’ ‘นมไปทำสวน’ ‘นมไปปลูกต้นไม้’

คนอื่นเขามีปัญหากับสรรพนามแทนตัวเองกันบ้างไหม

ทีนี้ถ้าไม่ใช้คำว่า ‘ผม’ แล้วลองมาใช้คำอื่นแทนอย่างเช่น ‘ขน’

ขนเกิดบนเกาะสมุย ตอนเด็กๆ ขนไปโรงเรียน แต่ก่อนขนจะไปโรงเรียน ขนไปเรียนที่บ้านครูป้ามุ้น ตอนนั้นขนยังไม่ถึงเกณฑ์เข้าโรงเรียน มันก็ฟังแล้วยิ่งแปลกๆ ทั้งๆ ที่ ‘ขน’ก็คล้ายๆ กับ ‘ผม’ 

หันมาลองใช้ ‘กู’ ดูบ้าง กูว่าจะเขียนเล่าประวัติตัวเอง แล้วมึงจะเขียนเพื่ออะไร ชีวิตมึงนี่สำคัญมากแค่ไหน การพูดถึงตัวเองโต้ตอบกับตัวเองด้วย ‘กู’ กับ ‘มึง’ เหมือนจะคุ้นเคยกว่า ‘คุณ’ กับ ‘ผม’ 

‘คุณ’ กับ ‘ผม’ เราใช้กับผู้อื่น อย่าง ‘คุณผู้อ่าน’ ที่รักยิ่งผู้กำลังอ่านบทความนี้ ดูดีใช่ไหม ดีกว่า ‘มึงผู้อ่าน’ เวลาไปร้านค้าคุณผู้อ่านเคยไหม เมื่อมีคนมาเรียกว่า ‘คุณลูกค้า’ คุณผู้อ่านน่าจะชอบมากกว่า ถ้าพนักงานเรียกว่า  ‘มึงลูกค้า’ แม้บางทีก็ฟังดูน่ารำคาญ ‘คุณลูกค้าจะรับอะไรดีคะ’ ก็น่าจะดีกว่า ‘มึงลูกค้าจะแดกอะไร’

วันก่อน ‘คุณภรรยา’ ไปซื้อสินค้า แหมพนักงานเรียกภรรยาว่า ‘คุณท่าน’ ผมก็ว่ามันเยอะไปหน่อยนะ ก็แค่คนมีตังค์พอจะสมัครเป็นสมาชิกร้านสุกี้ ถึงกับเรียก ‘คุณท่าน’ อันนี้ผมว่ามันเกินจำเป็นไปหน่อย  ดีที่ยังไม่ยกระดับให้เป็น ‘ท่านเจ้าประคุณทูนหัว’ จะรับซาลาเปาเพิ่มกลับบ้านไหมเพคะ

อาจเป็นเพราะผมรังเกียจความเป็นศักดินา เกลียดความเหลื่อมล้ำเกินจำเป็น เห็นคนแบ่งระดับแบ่งชนชั้นแบ่งวรรณะแล้วจะอาเจียน คุณท่านผู้อ่านลองคิดดู ผมอยากจะเป็นนักเขียน แต่ครั้นจะเขียนถึงช้างสักตัว ใครก็ไม่รู้บอกว่า คุณครับคุณเป็นผู้ใช้ภาษาไทยดีเด่นประจำปีพ.ศ.2558 กรุณาใช้ลักษณะนามของช้างให้ถูกต้องด้วย  

ช้างนั้นต้องนับเป็นเชือก อ้าว ควายเรียกเป็นตัวได้ พอช้างจะให้เรียกเป็น ‘เชือก’ แล้วก็ดันเชื่อเขาเสียด้วย พอพยายามใช้เชือกจนเริ่มคุ้น อ้าวเวรมีคนบอกว่า ช้างป่าต้องเรียกเป็น ‘ตัว’ นะ ช้างที่เรียกเป็นเชือกน่ะคือช้างที่จับมาแล้ว กลายเป็นช้างบ้านถูกล่ามเชือก ช้างเลี้ยงจึงเรียกว่าเชือก ส่วนช้างอยู่ในรั้วในวังให้เรียกว่า ‘ช้าง’ เอาเข้าไป กูจะเรียกอะไรมันควรจะเป็นเรื่องของกูใช่ไหม แล้วถ้ามีคนบอกว่า ให้เรียกช้างเป็น ‘แท่ง’ เป็น ‘ดุ้น’ เป็น ‘ด้าม’ ก็ต้องเรียกตามใช่ไหม

ครูภาษาไทย ‘ตน’ หนึ่ง (เรียกให้เหมือนยักษ์เสียเลย) ต้องคอยมาเสียเวลาสอนเรื่องเหล่านี้ แทนที่จะพูดกันรู้เรื่องกลายเป็นว่า พูดภาษาคนกันไม่รู้เรื่อง เพราะเราเลี้ยง ‘หมา’ อยู่ดีๆ พอจะพูดครูบอกว่า ให้เรียก ‘สุนัข’ อ้าวครูแล้ว ‘แมว’ ล่ะ ทำไมเรียก ‘แมว’ กันได้ ไม่ยักกะให้เรียก ‘วิฬา’ เดี๋ยวจะไปขี่ม้าก็ต้องบอกไปขี่ ‘อาชา’  ครูเคยถามตัวเองไหมว่า ‘หมา’ มันหยาบตรงไหน มันไม่สุภาพยังไง แล้วจะเรียก ‘สุนัข’ ไปหาพระแสงอะไรในเมื่อ มันเป็นหมา ตอนซื้อก็เป็นหมา ตอนอยู่บ้านใครไปใครมาก็เล่นกับหมา พอมาเล่าหน้าชั้น จะให้มันเป็นสุนัขซะยังงั้น

ผมนะอยากจะเขียนเรียงความ เรื่อง ‘หมาของผม’ ไม่ใช่ ‘สุนัขของกระผม’ ต่อไปเรียก ‘คุณหมาของข้าพเจ้า’ หรือถ้าคุณผู้อ่านได้อ่านเรื่อง ‘แมวของขน’ ก็ไม่ต้องแปลกใจ เพราะผมอาจอยากจะเรียกหมาว่า ‘แมว’ และอยากจะแทนตัวเองว่า ‘ขน’ ใครจะลองอ่านไหม

ติดตามบทความใหม่ ๆ จากศุ บุญเลี้ยง ได้ทุกวันพุธ บน LINE TODAY และหากสามารถอ่านบทความอื่นได้ที่เพจศุ บุญเลี้ยง