เครื่องราชบรรณาการจีนและอังกฤษ ที่สยามส่งไป คืออะไร ต่างกันอย่างไร?

“เครื่องราชบรรณาการ”เป็นสิ่งของมากมายที่สยามส่งไปยังประเทศอื่น ๆ เพื่อเจริญสัมพันธไมตรี ตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยก็ได้ส่งเครื่องราชบรรณาการให้จีนเสมอมา กระทั่งเข้าสู่สมัยรัชกาลที่ 4 สยามได้แปรเปลี่ยนไปมอบเครื่องราชบรรณาการให้กับอังกฤษ หลังจากอำนาจของเหล่าอาณานิคมเริ่มแผ่กระจายเข้ามาในแถบเอเชีย และหากไปค้นข้อมูลจะเห็นว่า“เครื่องราชบรรณาการจีนและอังกฤษ” มีความแตกต่างกัน

เครื่องราชบรรณาการจีนและอังกฤษ ต่างกันอย่างไร?

ในหนังสือของไกรฤกษ์ นานา ชื่อ “ประวัติศาสตร์เชิงวิเคราะห์ หน้าหนึ่งในสยาม”พูดถึงเครื่องราชบรรณาการต่าง ๆ ที่สยามมอบให้ทั้ง 2 ประเทศนี้ว่า

สิ่งที่สยามส่งให้จีน ไม่ใช่ของที่เลิศหรู เป็นการมอบสิ่งที่จีนไม่มี และคาดว่าเป็นการให้เพียงเพราะทำตามประเพณีเท่านั้น ส่วนใหญ่จะเป็นของป่าหายาก เป็นที่ต้องการของทางราชสำนักจีนสำหรับเป็นยาผสมยาอายุวัฒนะเสียส่วนใหญ่ ได้แก่…

จันทน์หอม พริกไทย รง ทองคำ ขี้ผึ้งขาว กำมะถัน มหาหิงคุ์ เปลือกสมุลแว้ง กรักขี เปลือกสีเสียด กานพลู มดยอบ จันทน์ชะมด จันทน์เทศ กระวานขาว ผลกระเบา ฝาง ไม้พะยูง แก่นไม้หอม พรมลิอูด ผ้าโมรีแดง

นอกจากนี้ยังมีสัตว์ป่าหายาก ที่เป็นคตินิยมของสวรรค์ ได้แก่ ช้าง งาช้าง หมี ชะนีเผือก นกกระเรียน นกยูง นกแก้ว นอแรด อุ้งตีนหมี และขนนกกระเต็น

อย่างไรก็ตาม ประเทศจีนก็ได้มอบของตอบแทนให้สยามได้แก่… เครื่องลายคราม กังไส เครื่องหยก เครื่องแก้ว ผ้าไหมจีน ผ้าแพรโล่ต่วน และแพรกิมต่วน

ทว่าเมื่ออังกฤษเริ่มเข้ามารุกรานและล่าอาณานิคม สยามจึงเริ่มหันมามอบเครื่องบรรณาการให้กับประเทศแดนผู้ดีแห่งนี้ ในสมัยรัชกาลที่ 4 นอกจากจะตกลงทำการค้าขายกัน เป็นผลจาก “สนธิสัญญาเบาริ่ง” แล้ว ยังส่งคณะราชทูตเดินทางไปมอบเครื่องราชบรรณาการ ที่กรุงลอนดอน เมื่อ พ.ศ. 2400 และปรากฏข้อมูลเครื่องราชบรรณการใน“บาญชีเครื่องราชบรรณาการไปกรุงลอนดอน”อันได้แก่

“พระราชสาทิศฉายาลักษณ์ ๒ พระมหามงกุฎลงยาประดับเพ็ชรบ้างมรกฎบ้างทับทิมบ้าง ๑ พระสังวาลลายกุดั่นประดับทับทิม ๑ พระธำมะรงค์นพเก้าใส่ตลับทองคำลงยา ๑ ฉลองพระองค์พระกรน้อยมีดุมเพ็ชร์เจ็ด ๑ ฉลองพระองค์ครุยกรองทอง ๑ รัดพระองค์กุดั่นประดับเพ็ชร์บ้างมรกฏบ้าง สายทองมีประจำยามประดับมรกฎ ๑ วัดพระองค์เจียรบาดตาดปักเลื่อมรัดพระองค์กรองทอง ๑ สนับเพลาเข้าขาบเชิงงอนลายทองคำลงยายาราชาวดี ๑

ผ้าทรงยกทองผืน ๑ ผ้าทรงลายกรวยเกี้ยวเขียนทองผืน ๑ ผ้าทรงปูมอย่างดี ๔ ผืน สังขอุตราวัฏเครื่องทองคำลายาราชาวดีมีดอกนพรัตน มังสีทองคำจำหลักลงยาเปนเครื่องรอง ๑ ขันน้ำกับพานรองทองคำลงยาราชาวดีสำรับ ๑ เครื่องชาสำรับหนึ่ง คือ ถาดทองคำ ๑ ป้านเลี่ยมทองคำ ๑ จานทองคำรองป้าน ๑ ถ้วยหยกใหญ่มีฝาเลี่ยมทอง ๑ เรือทองคำรองถ้วย ๑ ถ้วยฝาทองคำลงยา ถ้วยฝาเงินถมยาดำตะทองรวมเปน ๒

ซองบุหรี่ทองคำลงยา ๑ หีบใส่กรรไกรส้นประดับเพ็ชร ๑ ประดับทับทิม ๑ รวม ๒ สางเจียดงากรอบแลก้านทองคำลงยาประดับพลอยมรกฎคู่ ๑ รวมหนึ่งหีบ หับใส่ ซ่อม ช้อน มีด ทองประสม ด้ามประดับเพ็ชร์สำรับ ๑ โต๊ะเงินใหญ่ปากก้าไหล่ทองคู่ ๑ ดาบเหล็กลายฝักทองคำลงยา ๑ จำหลัก ๑ หอกอย่างสยามฝักเงิน ถมยาดำตะทอง ๑ ง้าวฝักเงินถมยาดำตะทอิง ๑ ทวนด้ามก้าไหล่ทองคำ ๑ กฤชฝักทองลายจำหลักประดับพลอยต่าง ๆ ๑ เครื่องสูง ฉัตร ๗ ชั้น ๒ ฉัตร ๕ ชั้น ๒ ฉัตร ๓ ชั้น ๒ ฉัตรชุมสาย ๒ พระกลด ๑ บังพระสูริย์ ๑ พระราชยานกง ๑ กลองมโหระทึกกับปี่งาสำรับ ๑

เครื่องม้าทองคำประดับพลอยสำรับ ๑ ฉากรูปพระแก้วมรกฎ ซึ่งเปนที่นมัสการในพระบรมมหาราชวังเขียนสามรูปตามอย่างทรงเครื่องในฤดูทั้งสาม ซึ่งมีหนังสือชี้แจงมาเปนนิทานนั้น ๑ ฉากเรื่องบรมราชาภิเษก ๔ แผ่น”

จะเห็นว่าเป็นของที่เปี่ยมค่า โดยเฉพาะ “พระมหามงกุฎลงยาประดับเพ็ชรบ้างมรกฎบ้างทับทิมบ้าง ”หรือพระมหามงกุฎจำลองของรัชกาลที่ 4 ซึ่งเป็นที่กล่าวขานอย่างมาก ส่วนหนึ่งก็เพื่อผูกไมตรีและอ่อนน้อมต่ออังกฤษ รวมถึงแสดงถึงการล้ำหน้าประเทศจีนที่กำลังเพลี่ยงพล้ำและเผชิญสงครามอยู่

จึงทำให้เห็นความแตกต่างของเครื่องราชบรรณาการจีนและอังกฤษ ที่สยามมอบให้ต่อ 2 ประเทศ ว่าแตกต่างกันอย่างไร ซึ่งสะท้อนความคิดและแนวคิดของสยามในเวลานั้น ๆ …

อ่านเพิ่มเติม :

• รู้จัก เจ้าฟ้าจันทรมณฑล “ลูกที่เรารักที่สุด” ของรัชกาลที่ 4
• สาเหตุที่ปธน. “ลินคอล์น” ปฏิเสธ “ช้างพระราชทาน” จากรัชกาลที่ 4
• ลือสะพัด! “สมเด็จช่วง” ขุนนางใหญ่ คิด “ก่อกบฏ” ชิงแผ่นดินปลายรัชกาลที่ 4

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ไกรฤกษ์ นานา. ประวัติศาสตร์เชิงวิเคราะห์ หน้าหนึ่งในสยาม. กรุงเทพฯ: มติชน, 2556.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 15 ตุลาคม 2567

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : เครื่องราชบรรณาการจีนและอังกฤษ ที่สยามส่งไป คืออะไร ต่างกันอย่างไร?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com