หลักปฏิบัติการกินยา ยาก่อนอาหาร ยาหลังอาหาร ลืมกินยาตามเวลาต้องทำอย่างไร ?

ปัญหาที่มักพบเสมอเวลาจะรับประทานยา คือ ต้องรับประทานก่อนหรือหลังอาหาร และก่อนอาหารนานเท่าไหร่ หลังอาหารกี่นาที ก่อนนอนนานแค่ไหน ถ้าลืมแล้วจะทำอย่างไร บทความนี้จึงขอสรุปหลักการและหลักปฏิบัติที่ถูกต้องทั่วไปของวิธีการรับประทานยาเหล่านี้

หลักการรับประทานยา

ยาก่อนอาหาร

ควรรับประทานก่อนอาหารอย่างน้อย 30 นาที ยาควรรับประทานในช่วงท้องว่าง ยังไม่ได้รับประทานอาหาร

เหตุผลที่ควรทานก่อนอาหาร

• ยาอาจถูกทำลายหรือเสียประสิทธิภาพเมื่อเจอกับกรดกระเพาะอาหารหลังมื้ออาหาร
• อาหารอาจลดการดูดซึมยา

"ผู้สูงอายุ" กินยาเท่าที่จำเป็น-ตามแพทย์สั่ง ปลอดภัยไม่เป็นพิษร่างกาย

ไขข้อสงสัย ทำไมไม่ควรทานยาคู่กับนม ส่งผลต่อฤทธิ์ของยาจริงหรือไม่?

ยาที่ออกฤทธิ์เพิ่มการเคลื่อนไหวของระบบทางเดินอาหาร หรือยาลดคลื่นไส้อาเจียน รวมถึงยาที่เพิ่มการหลั่งอินซูลิน ใช้เวลาประมาณ 30 นาทีก่อนออกฤทธิ์ การทานก่อนอาหารจึงเตรียมระบบทางเดินอาหารให้พร้อม

การลืมรับประทาน

• ถ้านึกได้ก่อนอาหารไม่ถึง 30 นาที การทานทันทีจะเหมือนรับประทานหลังอาหาร ควรข้ามมื้อที่ลืมไป
• กรณียาที่ต้องรอให้กระเพาะอาหารว่าง ควรรอประมาณ 2 ชั่วโมงหลังอาหาร
• มื้อถัดไปให้ทานยาตามปกติ ไม่ต้องทานซ้ำ

ยาหลังอาหาร

ควรรับประทานหลังอาหารทันที ไม่เกิน 15 นาที สามารถทานพร้อมอาหารหรือก่อนรับประทานอาหารคำแรกก็ได้ เพราะยาและอาหารจะเข้ากระเพาะพร้อมกัน

เหตุผลที่ควรทานหลังอาหาร

• ลดอาการระคายเคืองระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้อาเจียน
• ต้องการกรดในกระเพาะอาหารช่วยในการดูดซึม ซึ่งกรดจะหลั่งสูงสุดตอนรับประทานอาหาร

การลืมรับประทาน

• ถ้านึกได้ภายใน 15 นาทีหลังอาหาร สามารถทานทันที
• ถ้านึกได้เกิน 15 นาที ให้รอทานหลังอาหารมื้อถัดไป หรือทานอาหารมื้อย่อยก่อนแล้วค่อยทานยา (กรณียาเป็นยาสำคัญ)

ยาก่อนนอน

ควรรับประทานก่อนเข้านอน 15–30 นาที

เหตุผลที่ควรทานก่อนนอน

• ยามีผลข้างเคียงทำให้ง่วงนอนหรือวิงเวียนศีรษะ การทานนานเกินไปก่อนนอนอาจทำงานไม่เต็มที่
• ยาที่ช่วยให้นอนหลับต้องใช้เวลา 15–30 นาทีเพื่อออกฤทธิ์

การลืมรับประทาน

หากนึกได้เช้าวันรุ่งขึ้น ไม่ควรทานยานั้นอีก รอถึงเวลานอนคืนถัดไป

ยารับประทานเวลามีอาการ ทานเมื่อมีอาการจริง

• ยามักระบุในฉลากว่ารับประทานทุก 4–6 ชั่วโมง, 8 ชั่วโมง หรือ 12 ชั่วโมง
• สามารถทานได้ทันทีเมื่อมีอาการ ไม่ต้องคำนึงถึงมื้ออาหาร
• หากอาการยังอยู่ สามารถทานซ้ำตามระยะเวลาที่กำหนด แต่ไม่ควรเกินปริมาณบนฉลาก เมื่อหายแล้วสามารถหยุดยาได้

ยาบางประเภท อาจมีวิธีรับประทานยานอกเหนือไปจากยาโดยทั่วๆ ไปข้างต้น รวมทั้งยาบางประเภทอาจรับประทานก่อนหรือหลังอาหารก็ได้ แล้วแต่สะดวก เนื่องจากยาอาจมีการออกฤทธิ์ที่พิเศษหรือมีผลข้างเคียงอื่นๆ ซึ่งผู้ทำหน้าที่ส่งมอบยาเหล่านี้จะอธิบายวิธีการรับประทานเป็นกรณีๆ ไป

ขอบคุณข้อมูลจาก : คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล