"กระบวยสังวาส" งานออกแบบของชาวบ้านที่เคลื่อนไหวท่วงท่าชายหญิงได้!

ศิลปวัฒนธรรม อัพเดต 21 พ.ค. เวลา 03.34 น. • เผยแพร่ 21 พ.ค. เวลา 03.33 น.
กระบวย
ภาพประกอบเนื้อหา - กระบวยสังวาส (ภาพจาก ศิลปวัฒนธรรม, 2543)

กระบวยเป็นภาชนะใช้ตักน้ำจากโอ่งมีใช้ในอีสานและลาว รวมไปถึงลาวเหนือด้วย แต่ทางลาวเหนือเรียกว่า โบย อีสานและลาว เรียก บวย 

ทําจากกะลามะพร้าว ด้ามจับทําด้วยไม้ บางแห่งมีจําหลักลวดลายที่ด้ามเป็นรูปต่างต่าง แล้วแต่ใครจะมีความคิดสร้างสรรค์ที่จะทําด้ามกระบวยให้สวยงาม ลักษณะของด้ามจับมักต้องออกแบบให้มีน้ำหนักและขนาดสมดุลกับตัวกะลาที่นํามาใช้ ส่วนลวดลายนั้นการจําหลัก ที่ประณีตมักจะเห็นฝีมือของช่างชาวบ้านทางเหนือมากกว่าทางอีสาน

ความแตกต่างมาจากฝีมืออาจเป็นด้วยลักษณะนิสัยใจคอ ลาวทางเหนือนั้นอ่อนหวาน อ่อนโยน ลวดลายจึงหวานและละเอียดอ่อน ส่วนทางอีสานมีลักษณะกระด้างแต่ใจดี ลวดลายจะออกมาแกร่งและแข็ง เป็นพื้นบ้านมากกว่า ลวดลายจะง่าย ไม่ใช่หยาบ

ตัวกะลานั้นบางแห่งก็มีลวดลายประกอบ แต่ด้ามนั้นมักต้องจําหลักเป็นลวดลายเสมอ นอกจากลายกนกลายพรรณไม้แล้วยังมีลวดลาย เป็นรูปสัตว์ต่างต่างด้วย สุดแท้แต่ท้องถิ่นไหน จะชอบสัตว์อะไร ถึงค่างนั้นมักจะได้เห็นเสมอ ส่วนที่เป็นลวดลายกนกเครือวัลย์ถือเป็นลวดลายพื้นฐานที่ง่ายต่อการจําหลักออกแบบ

บางชิ้นจําหลักลวดลายได้งดงามอ่อนช้อยมาก บางชิ้นจําหลัก รูปสัตว์ต่างต่างได้อย่างมีชีวิตชีวา เคลื่อนไหวอย่างกับของจริง บาง ชิ้นดูโดยรวมแล้วงามถือเป็นของชิ้นเอกที่คู่ควรค่าเก็บไว้ชื่นชมมาก กว่าจะนํามาใช้จริง

แต่งานออกแบบด้ามกระบวยนั้นย่อมมีงานที่สนุกและน่าสนใจให้ได้เห็นเสมอ เพราะความเป็นศิลปินของคนไทยนั้นเป็นคนที่มีอารมณ์ขัน ด้ามกระบวยที่เป็นเรื่องเชิงสังวาสจึงปรากฏให้เห็นอยู่ ทุกพื้นที่พื้นถิ่นที่มีกระบวยใช้อยู่ บางอันออกแบบได้งามจนอดใจที่จะขอนํามาเก็บไว้ชื่นชม

กระบวยเชิงสังวาสบางอันออกแบบให้มีการเคลื่อนไหวได้ด้วย ที่เป็นชายหญิงกําลังเสพสังวาสนั้นมีการเคลื่อนไหวในท่วงท่า ของฝ่ายชายและหญิงเพียงใช้ปลายนิ้วกระดกด้ามกระบวยเท่านั้น รายละเอียดของชายหญิงที่จําหลักเป็นรูปประดับที่ด้ามกระบวย มีรายละเอียดสวยงามมากในบางอัน บางอันก็อวดความสามารถในการจําหลักจากไม้ชั้นเดียวโดยไม่ต้องนํามาต่อเติมเข้าประกอบกัน นี่เป็นความสามารถพิเศษที่ช่างชาวบ้านนฤมิตขึ้นอย่างชํานาญ

แต่บางอันกลับใช้เสน่ห์เพียงจําหลักเป็นรูปเชิงสังวาสชิ้น เดียวของเพศชาย เป็นด้ามขนาดใหญ่จับเหมาะมือและใช้งานได้ อย่างสะดวกสบาย

นี่คืองานศิลปะพื้นบ้านที่เกิดจากความคิดสร้างสรรค์ของ ช่างชาวบ้าน ที่มีอารมณ์ขันและอารมณ์อันสนุกสนาน เป็นงาน ศิลปะที่สร้างสรรค์และน่านิยมยกย่องอย่างยิ่ง เป็นงานศิลปะที่ ปลอดจากอามิสสินจ้างรางวัลใดใด บริสุทธิ์ผุดผ่องและอาบอิ่ม เมื่อเราได้ชื่นชม

 

พิเศษ ลด40%! สมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ลดราคาพิเศษ 40% เฉพาะสมัครวันนี้ถึง 30 มิถุนายน 2563 เท่านั้น คลิกดูรายละเอียดที่นี่

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2562

ดูข่าวต้นฉบับ